EUDR od 30 grudnia 2026: kogo dotyczy i co firma musi zrobić przed końcem roku

Stan prawny na dzień 10 października 2026 r.

Od 30 grudnia 2026 r. rozporządzenie EUDR stosują duże i średnie firmy, które wprowadzają na rynek UE albo wywożą bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję, drewno i produkty z nich wytworzone. Mikro i mali przedsiębiorcy dostali czas do 30 czerwca 2027 r., ale tylko w części przypadków. Po nowelizacji z grudnia 2025 r. oświadczenie o należytej staranności składa wyłącznie podmiot, który pierwszy wprowadza produkt do obrotu albo go wywozi. Dalsze firmy w łańcuchu zbierają dane i numery referencyjne. Wyjaśniam, kogo dotyczy który obowiązek i co przygotować w ciągu najbliższych tygodni.

Czym jest EUDR i co się w nim zmieniło?

EUDR to rozporządzenie (UE) 2023/1115 w sprawie produktów niepowodujących wylesiania. Zakazuje wprowadzania do obrotu, udostępniania na rynku i wywozu odnośnych produktów, jeżeli nie spełniają trzech warunków naraz: nie powodują wylesiania, zostały wyprodukowane zgodnie z prawem kraju produkcji i złożono dla nich oświadczenie o należytej staranności albo uproszczoną deklarację (art. 3). „Niepowodujące wylesiania” oznacza, że surowiec pochodzi z terenu, którego nie wylesiono po 31 grudnia 2020 r., a w przypadku drewna dodatkowo, że jego pozyskanie nie spowodowało degradacji lasu po tej dacie.

Rozporządzenie zmieniano trzy razy, zanim zaczęło być stosowane:

• rozporządzenie (UE) 2024/3234 przesunęło start o rok;

• rozporządzenie (UE) 2025/2650 z 19 grudnia 2025 r. (Dz.U. UE z 23 grudnia 2025 r.) przesunęło go o kolejny rok i przebudowało podział obowiązków w łańcuchu dostaw: jedno oświadczenie na początku łańcucha, uproszczona deklaracja dla najmniejszych producentów, wyłączenie wyrobów drukowanych (książek, gazet, druków) z zakresu;

• rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/2102 z 13 lipca 2026 r. zmieniło wykaz produktów w załączniku I. Opublikowano je 17 września 2026 r. i weszło w życie następnego dnia.

Tego samego dnia Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/1565, które dostosowało zasady działania systemu informacyjnego do nowelizacji. Reguluje ono m.in. składanie i aktualizowanie uproszczonych deklaracji, grupowanie numerów referencyjnych oraz rozwiązania awaryjne na wypadek niedostępności systemu, w tym awaryjny numer referencyjny.

Komisja zapowiada, że na tym kończy pakiet upraszczający przygotowany na start rozporządzenia. Następny ogólny przegląd EUDR ma przeprowadzić do 30 czerwca 2030 r. Nie oznacza to jednak zamrożenia wykazu produktów do tego czasu: art. 34 ust. 1 pozwala Komisji zmieniać kody CN w załączniku I aktami delegowanymi, co właśnie zrobiła w lipcu.

Jakie produkty obejmuje EUDR?

EUDR dotyczy siedmiu towarów: bydła, kakao, kawy, palmy olejowej, kauczuku, soi i drewna. Produkty z nich wytworzone są objęte tylko wtedy, gdy wymienia je załącznik I z kodem CN (kodem nomenklatury celnej). O tym, czy czekolada, meble, opony albo pasza są objęte rozporządzeniem, przesądza kod taryfowy, a nie nazwa towaru w katalogu.

Rozporządzenie delegowane 2026/2102 przyniosło zmiany, które trzeba nanieść na listy produktów przygotowane jeszcze w 2025 r.:

• wypadły z zakresu m.in. skóry i skórki bydlęce oraz skóra wyprawiona, opony bieżnikowane, nasiona soi do siewu, część wyrobów z gumy wulkanizowanej, pasy przenośnikowe i transmisyjne oraz siedzenia do samolotów i pojazdów. Te skreślenia działają od wejścia w życie aktu delegowanego, więc wspomniane produkty nie będą objęte EUDR już od startu 30 grudnia 2026 r.;

• weszły do zakresu, ale przepisy o nich stosuje się dopiero od 30 grudnia 2027 r.: kawa rozpuszczalna (ekstrakty, esencje i koncentraty z kawy, CN 2101 11 00), część pochodnych oleju palmowego i zamrożone języki bydlęce;

• wyłączono wprost m.in. próbki i produkty przeznaczone do badań, odpady, produkty używane i z drugiej ręki, materiał opakowaniowy używany do ochrony lub transportu innego produktu, materiały marketingowe dołączone do produktu oraz produkty wykorzystywane do wytwarzania produktów leczniczych.

Lista zmian jest dłuższa, a wiele pozycji ma zawężone opisy („ex”). Dlatego wykaz produktów w firmie trzeba porównać z aktualnym tekstem skonsolidowanym załącznika I, a nie z wcześniejszymi zestawieniami.

Od kiedy EUDR obowiązuje duże, średnie i małe firmy?

Terminy stosowania EUDR po nowelizacjach

Przy terminach dla mniejszych firm trzeba czytać przepis dokładnie. Art. 38 ust. 3 odracza stosowanie EUDR do 30 czerwca 2027 r. dla mikro i małych przedsiębiorstw (oraz osób fizycznych), które miały taki status 31 grudnia 2024 r., ale tylko w roli podmiotu: firmy, która pierwsza wprowadza produkt na rynek UE albo go wywozi. Przepis nie wymienia podmiotów na dalszych etapach łańcucha dostaw ani podmiotów handlowych. Z jego brzmienia wynika więc, że mała hurtownia czy mały producent mebli, który kupuje drewno od krajowego dostawcy, stosuje swoje obowiązki z art. 5 od 30 grudnia 2026 r. Są to jednak obowiązki lżejsze, opisane niżej.

Późniejszy termin nie zamyka też tematu w relacjach handlowych. Duży odbiorca od 30 grudnia 2026 r. musi mieć dane o swoich dostawcach, dlatego należy się spodziewać, że wymagania EUDR pojawią się w zapytaniach ofertowych i aneksach do umów z mniejszymi firmami wcześniej, niż wynikałoby to z samego kalendarza.

Kto składa oświadczenie o należytej staranności?

Polska wersja rozporządzenia posługuje się trzema nazwami ról, które w angielskich umowach i komunikatach Komisji występują jako operator, downstream operator i trader:

• podmiot (operator) wprowadza produkt do obrotu w UE albo wywozi go poza UE i robi to jako pierwszy, przed nim nikt nie złożył oświadczenia dla tego produktu;

• podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw (downstream operator) wprowadza do obrotu albo wywozi produkt wytworzony z produktów, które w całości są już objęte oświadczeniem albo uproszczoną deklaracją;

• podmiot handlowy (trader) udostępnia produkty na rynku, nie będąc żadnym z dwóch powyższych. W praktyce handlowej to odsprzedawca.

Oświadczenie o należytej staranności składa wyłącznie podmiot. Przed wprowadzeniem produktu do obrotu albo wywozem musi on zebrać wymagane informacje, w tym geolokalizację działek, na których wyprodukowano surowiec, ocenić ryzyko, że produkt nie spełnia wymogów, i w razie potrzeby ograniczyć je do znikomego (art. 4 i 8-11). Oświadczenie trafia do systemu informacyjnego Komisji, a jego złożenie oznacza przyjęcie odpowiedzialności za zgodność produktu (art. 4 ust. 3). Podmiot przekazuje dalej numery referencyjne oświadczeń, a dokumentację przechowuje przez pięć lat. Jeśli przed wprowadzeniem do obrotu nie zdołał dopełnić tych obowiązków albo stwierdził więcej niż znikome ryzyko, nie może wprowadzić produktu na rynek ani go wywieźć (art. 4 ust. 4).

Obowiązki dalszych ogniw łańcucha

Podmioty na dalszych etapach łańcucha i podmioty handlowe wprowadzają produkt do obrotu, udostępniają go albo wywożą tylko wtedy, gdy mają wymagane informacje (art. 5). Chodzi o nazwę, adres i kontakt do bezpośrednich dostawców oraz odbiorców, a jeśli dostawcą jest podmiot, także o numer referencyjny jego oświadczenia albo identyfikator deklaracji. Te informacje przechowują przez pięć lat i przekazują organom na żądanie. Gdy uzyskają istotne informacje albo uzasadnione zastrzeżenia, że produkt może nie spełniać wymogów, muszą niezwłocznie powiadomić właściwy organ i swoich odbiorców.

Podmioty na dalszym etapie łańcucha i podmioty handlowe, które nie są MŚP, mają dwa obowiązki więcej. Przed pierwszą transakcją rejestrują się w systemie informacyjnym Komisji. Jeżeli przed sprzedażą dowiedzą się o uzasadnionych zastrzeżeniach, muszą sprawdzić, czy należyta staranność została zachowana, i wstrzymać obrót, dopóki weryfikacja nie wykaże braku ryzyka albo ryzyka znikomego (art. 5 ust. 6).

Kiedy przetwórca staje się podmiotem

Status podmiotu na dalszym etapie łańcucha zależy od tego, czy wszystkie odnośne produkty użyte do produkcji są już objęte oświadczeniem albo uproszczoną deklaracją. Jeśli producent czekolady kupuje masę kakaową od unijnego dostawcy z numerem oświadczenia, ale część ziarna sprowadza sam spoza UE, w zakresie tego importu jest podmiotem i składa własne oświadczenie. Ta sama firma może więc łączyć kilka ról, zależnie od surowca i kierunku sprzedaży. O roli decyduje to, kto faktycznie pierwszy wprowadził towar do obrotu albo go wywiózł, a nie nazwa strony w umowie.

Uproszczenia, które mogą dotyczyć polskich firm

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1093 sklasyfikowało Polskę, podobnie jak pozostałe państwa UE, jako kraj o niskim ryzyku. Ma to dwa praktyczne skutki.

Po pierwsze, podmiot, który pozyskuje wszystkie odnośne towary z krajów o niskim ryzyku, może stosować uproszczoną należytą staranność (art. 13). Nadal zbiera informacje i składa oświadczenie, ale nie musi przeprowadzać oceny ryzyka ani podejmować środków jego ograniczania. Warunkiem jest wcześniejsze potwierdzenie, że w łańcuchu nie ma ryzyka obchodzenia przepisów ani mieszania z produktami nieznanego pochodzenia albo pochodzącymi z krajów o standardowym lub wysokim ryzyku. To potwierdzenie trzeba udokumentować i pokazać organowi na żądanie.

Po drugie, mikropodmiot pierwotny lub mały podmiot pierwotny, czyli osoba fizyczna, mikro lub małe przedsiębiorstwo z siedzibą w kraju o niskim ryzyku, które wprowadza do obrotu albo wywozi produkty przez siebie wyhodowane lub pozyskane na działkach w tym kraju (np. hodowca bydła czy właściciel lasu sprzedający drewno), nie składa oświadczeń przy każdej dostawie. Składa jednorazową uproszczoną deklarację w systemie Komisji i otrzymuje jej identyfikator (art. 4a). Zamiast współrzędnych działek może podać ich adresy pocztowe.

Projekt polskiej ustawy dodaje do tego praktyczne ułatwienie dla rolnictwa. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ma móc, na podstawie upoważnienia, składać oświadczenia albo uproszczone deklaracje w imieniu hodowców bydła urodzonego w Polsce i rolników uprawiających soję, korzystając z danych, które już ma w swoich systemach.

Co grozi za naruszenie EUDR?

Kary określi polska ustawa, ale rozporządzenie wyznacza ich minimum (art. 25). W przypadku osoby prawnej maksymalna grzywna musi wynosić co najmniej 4% łącznego rocznego obrotu w całej UE osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym decyzję o jej nałożeniu. Dotyczy to podmiotów, podmiotów na dalszych etapach łańcucha i podmiotów handlowych. Katalog sankcji obejmuje też konfiskatę produktów i dochodów z transakcji, wykluczenie na maksymalnie 12 miesięcy z zamówień publicznych i finansowania publicznego, czasowy zakaz wprowadzania produktów do obrotu przy poważnych lub powtarzających się naruszeniach oraz zakaz korzystania z uproszczonej należytej staranności.

Jak kary wdraża polski projekt

Projekt ustawy w wersji przyjętej 5 października 2026 r. przez Komitet do Spraw Europejskich dzieli naruszenia na dwie grupy. Wysokości mogą się jeszcze zmienić na dalszych etapach prac rządowych i w Sejmie.

Przestępstwa zagrożone grzywną (art. 18 projektu). Obejmują najpoważniejsze naruszenia: wprowadzenie do obrotu albo wywóz produktu, który jest niezgodny z wymogami, mimo wykazanego znacznego ryzyka niezgodności albo bez należytej staranności i oświadczenia. Dotyczą też dalszych ogniw łańcucha: obrotu produktem bez wymaganych informacji o dostawcach i odbiorcach, bez rejestracji w systemie Komisji (gdy jest obowiązkowa) albo mimo że weryfikacja z art. 5 ust. 6 wykazała ryzyko inne niż znikome. Wobec spółki jako podmiotu zbiorowego sąd ma orzekać karę od 4% do 6% łącznego rocznego obrotu w UE oraz przepadek produktów, których dotyczył czyn.

Administracyjne kary pieniężne (art. 19 i 20 projektu) nakłada inspekcja właściwa dla danego surowca, w drodze decyzji:

• do 4% obrotu w UE za naruszenia istoty systemu: brak oceny ryzyka, brak procedur ograniczania ryzyka, brak corocznego przeglądu systemu, niezawiadomienie organu o uzasadnionych zastrzeżeniach, odmowę współpracy przy kontroli, niewykonanie działań naprawczych;

• do 1% obrotu w UE za naruszenia dokumentacyjne: brak przechowywania informacji i dokumentacji przez pięć lat, brak zapisu zmian systemu, niepublikowanie corocznego sprawozdania;

• przy ponownym naruszeniu z pierwszej grupy w ciągu roku kara wynosi 4% obrotu, a gdy korzyść z naruszenia była większa, do półtorakrotności tej korzyści. Organ orzeka wtedy również czasowy zakaz obrotu (do 12 miesięcy) albo zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności.

Kontrola sama w sobie też ma koszt. Jeśli wykaże naruszenie, firma zwraca celowe koszty działań organu, w tym badań laboratoryjnych. Przy uzasadnionym podejrzeniu naruszenia organ może natychmiast zająć towar albo zawiesić jego sprzedaż lub wywóz. Taka decyzja jest ostateczna i podlega natychmiastowemu wykonaniu, a koszty przechowania zajętego towaru ponosi firma. Organ celny, który nie zezwoli na dopuszczenie produktu do obrotu albo na jego wywóz (art. 26 rozporządzenia), według projektu będzie mógł ten produkt zająć i wystąpić o jego przepadek na rzecz Skarbu Państwa.

Czy trzeba czekać na polską ustawę?

Nie. EUDR jest rozporządzeniem, więc obowiązuje bezpośrednio od dat wskazanych w art. 38, niezależnie od prac krajowych. Polska ustawa ma wyznaczyć organy, określić tryb kontroli i ustalić kary. Projekt (numer UC101 w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów) przygotowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Przeszedł uzgodnienia, konsultacje publiczne i opiniowanie, a 5 października 2026 r. Komitet do Spraw Europejskich przyjął go i rekomendował Stałemu Komitetowi Rady Ministrów. Na dzień stanu prawnego tego artykułu projekt nie został przyjęty przez Radę Ministrów ani skierowany do Sejmu. Ustawa ma wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia.

Według projektu organami właściwymi mają być:

• Inspekcja Weterynaryjna dla bydła i produktów z bydła;

• Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych dla kakao, kawy, palmy olejowej i soi;

• Inspekcja Ochrony Środowiska dla drewna i kauczuku.

Kontrole mają być dwojakie. Planowe inspekcje przeprowadzą według rocznych planów opartych na analizie ryzyka, zgodnie z art. 16 rozporządzenia. Pozaplanowe przeprowadzą wtedy, gdy organ dostanie informację o możliwym naruszeniu, w tym uzasadnione zastrzeżenia od osób trzecich, których tożsamość jest chroniona. Planowania i typowania kontroli nie regulują tu przepisy Prawa przedsiębiorców, ponieważ robi to samo rozporządzenie.

Plan wdrożenia do 30 grudnia 2026 r.

Kroki 1-4 wynikają wprost z rozporządzenia. Kroki 5-7 to moje rekomendacje organizacyjne, które ułatwiają dotrzymanie tych obowiązków i wykazanie tego w razie kontroli.

1. Lista produktów z kodami CN

Zestaw wszystkie towary, które firma kupuje, importuje, przetwarza, sprzedaje albo wywozi, z kodami CN i porównaj je z aktualnym załącznikiem I. Oznacz osobno pozycje, które od 18 września 2026 r. wypadły z zakresu, oraz te, które wejdą 30 grudnia 2027 r.

2. Rola firmy w każdym przepływie

Przy każdym produkcie i kierunku ustal, czy firma jest podmiotem, podmiotem na dalszym etapie łańcucha czy podmiotem handlowym, oraz czy jest MŚP. Od tego zależy, czy składa oświadczenia, czy musi się zarejestrować i który termin ją obowiązuje. Uwzględnij wywóz: EUDR dotyczy także eksportu z UE.

3. System należytej staranności tam, gdzie firma jest podmiotem

Rozporządzenie wymaga zestawu procedur i środków (art. 12): jakie dane zbiera się od dostawców, kto ocenia ryzyko i na jakiej podstawie, jakie środki stosuje się przy ryzyku wyższym niż znikome, kto i kiedy składa oświadczenie. System trzeba przeglądać co najmniej raz w roku, a zmiany dokumentować przez pięć lat. Podmioty, które nie są MŚP, publikują dodatkowo coroczne sprawozdanie o swoim systemie. Certyfikaty branżowe dostawców pomagają w ocenie ryzyka, ale jej nie zastępują. Jeśli oświadczenia ma składać upoważniony przedstawiciel, odpowiedzialność za zgodność produktu nadal spoczywa na firmie.

4. Dane od dostawców i dla odbiorców

Ustal, jakie informacje firma otrzymuje od dostawców i przekazuje odbiorcom: dane identyfikacyjne kontrahentów, numery referencyjne oświadczeń albo identyfikatory deklaracji, a po stronie podmiotu także geolokalizację działek we współrzędnych z dokładnością do sześciu miejsc po przecinku. Działki powyżej czterech hektarów, na których produkowano towary inne niż bydło, opisuje się wielobokiem (art. 9 ust. 1 lit. d). Zapewnienie dostawcy, że „EUDR to jego sprawa”, niczego nie dokumentuje. Liczą się dane, które pozwalają odtworzyć łańcuch.

5. Rejestracja i test systemu informacyjnego

Według komunikatu Komisji z 13 lipca 2026 r. system informacyjny ponownie uruchomiono pod koniec czerwca, z nowymi specyfikacjami interfejsów API do automatycznego składania oświadczeń. Podmioty składają w nim oświadczenia, a podmioty na dalszym etapie i podmioty handlowe niebędące MŚP muszą się w nim zarejestrować. Rekomenduję, żeby zarejestrować firmę i przećwiczyć złożenie oświadczenia albo pobranie numeru referencyjnego jeszcze przed grudniem. Przy większej liczbie dostaw zaplanuj integrację z systemem ERP i sprawdź, jak działają rozwiązania awaryjne z rozporządzenia 2026/1565.

6. Klauzule EUDR w umowach

EUDR nie narzuca treści umów, ale bez nich trudno wyegzekwować od dostawcy dane, których firma potrzebuje. Rekomenduję, żeby umowa z dostawcą określała zakres i terminy przekazywania danych oraz numerów referencyjnych, obowiązek informowania o zastrzeżeniach, prawo audytu i prawo odmowy przyjęcia dostawy bez wymaganych informacji. W umowach z odbiorcami ustal, w jakiej formie i kiedy firma przekazuje swoje dane. Taki zapis daje działowi zakupów jasną podstawę, żeby zatrzymać dostawę, która przyjechała bez dokumentów, bez sporu o to, kto ponosi koszty.

7. Ścieżka decyzji na wypadek problemu

Ustal z góry, kto podejmuje decyzję o wstrzymaniu sprzedaży, gdy brakuje numeru referencyjnego, gdy pojawią się uzasadnione zastrzeżenia co do produktu albo gdy system Komisji jest niedostępny, i kto zawiadamia organ oraz kontrahentów. Obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dotyczy wszystkich ogniw łańcucha.

Wdrożenie EUDR w firmie

Przy wdrożeniu EUDR pracuję z działami zakupów, logistyki i IT na konkretnych przepływach towarów: ustalam rolę firmy dla każdego produktu, przygotowuję system należytej staranności, klauzule do umów z dostawcami i odbiorcami oraz zasady przetwarzania danych dostawców zgodne z RODO. Jeśli chcesz sprawdzić, które obowiązki dotyczą Twojej firmy i co trzeba przygotować przed 30 grudnia, zacznijmy od przeglądu listy produktów i obecnych umów. Zakres wdrożenia opisałem na stronie Wdrożenie EUDR, a termin rozmowy możesz zaproponować przez formularz kontaktowy.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Źródła

• Rozporządzenie (UE) 2023/1115 (EUDR), tekst skonsolidowany w EUR-Lex, stan na 18 września 2026 r. link

• Rozporządzenie (UE) 2025/2650 z 19 grudnia 2025 r. zmieniające EUDR (terminy, role w łańcuchu dostaw, uproszczona deklaracja). link

• Rozporządzenie (UE) 2024/3234 z 19 grudnia 2024 r. przesuwające datę stosowania EUDR. link

• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/2102 z 13 lipca 2026 r. zmieniające załącznik I do EUDR. link

• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1093 z 22 maja 2025 r. w sprawie klasyfikacji krajów według ryzyka. link

• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/1565 z 13 lipca 2026 r. w sprawie systemu informacyjnego (oświadczenia, uproszczone deklaracje, rozwiązania awaryjne). link

• Komisja Europejska, komunikat z 13 lipca 2026 r. o zmianie zakresu produktów i systemie informacyjnym EUDR. link

• Komisja Europejska, wytyczne, FAQ i materiały wdrożeniowe EUDR (w tym lista organów właściwych w państwach członkowskich). link

• Komisja Europejska, strona tematyczna rozporządzenia w sprawie produktów niepowodujących wylesiania. link

• Ministerstwo Klimatu i Środowiska, działania w zakresie wdrożenia EUDR i projekt ustawy UC101. link

• Projekt ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów (UC101), tekst przyjęty przez Komitet do Spraw Europejskich 5 października 2026 r., Rządowy Proces Legislacyjny. link