Stan prawny na dzień 14 listopada 2026 r.
Możesz żądać zaprzestania hałasu, światła, zapachów, dymu albo zacienienia z sąsiedniej nieruchomości, jeżeli zakłócają one korzystanie z twojego domu lub mieszkania ponad przeciętną miarę. Tę miarę wyznacza przeznaczenie obu nieruchomości i to, jak zwykle korzysta się z nieruchomości w danej okolicy. Właściciel nieruchomości powinien bowiem powstrzymywać się od działań, które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, „wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych” (art. 144 Kodeksu cywilnego, dalej k.c.). Jeżeli ten obowiązek jest naruszony, możesz żądać zaniechania naruszeń i przywrócenia stanu zgodnego z prawem (art. 222 § 2 k.c.), a gdy powstała szkoda albo krzywda, także odszkodowania lub zadośćuczynienia.
Roszczenie przysługuje przeciwko każdemu, kto zakłóca korzystanie z twojej nieruchomości, a więc nie tylko sąsiadowi zza płotu, lecz także firmie prowadzącej obok działalność albo gminie, która zarządza drogą, boiskiem czy oświetleniem ulic.
Czym są immisje i kiedy przekraczają przeciętną miarę?
Immisje to oddziaływanie jednej nieruchomości na drugą: hałas, światło, dym, zapachy, wstrząsy, pył, a także tamowanie dopływu światła i powietrza, na przykład przez wysoki budynek albo szpaler drzew. Część z nich trzeba znosić, ponieważ nie da się mieszkać obok innych ludzi tak, żeby ich w ogóle nie słyszeć i nie widzieć. Prawo reaguje dopiero wtedy, gdy zakłócenie przekracza zwykły poziom dla danego miejsca.
Sąd ocenia to obiektywnie. Sąd Najwyższy wskazał, że punktem odniesienia są odczucia przeciętnego człowieka, a osobista wrażliwość konkretnej osoby nie ma znaczenia, bez względu na jej przyczynę. Liczą się częstotliwość i czas trwania zakłóceń, ich intensywność i skutki (postanowienie z 16 maja 2023 r., II CSKP 1062/22).
W innej sprawie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przy ocenie przeciętnej miary trzeba wziąć pod uwagę cel, któremu służą obie nieruchomości (mieszkanie, handel, przemysł, rolnictwo), charakter terenu (zabudowa willowa, miejska zabudowa mieszkaniowa, teren rolniczy), a także porę występowania zakłóceń, czas ich trwania i intensywność. W tej samej sprawie Sąd Najwyższy wskazał, że nawet działanie zgodne z decyzjami i normami administracyjnymi nie pozbawia sąsiadów roszczenia o zaniechanie immisji, jeżeli zakłócenie przekracza przeciętną miarę (wyrok z 8 stycznia 2009 r., I CNP 82/08). Pozwolenie na budowę, koncesja czy zgodność z planem miejscowym nie zamykają więc sprawy, choć sąd bierze je pod uwagę przy ustalaniu, czego można oczekiwać w danej okolicy.
Przekroczenie przeciętnej miary najłatwiej wykazać przy zakłóceniach, które są powtarzalne, występują w porze odpoczynku i dają się zmierzyć: natężenie hałasu w decybelach, natężenie światła w luksach, zasięg cienia w godzinach dnia.
Jak sąd ocenia hałas, światło, zapachy i zacienienie?
Światło
Punktem wyjścia do tego artykułu była jedna z ostatnich spraw mojej kancelarii. Podczas remontu drogi miasto zamontowało nowe oświetlenie, a reflektory, które miały podświetlać pobliski zabytek, świeciły prosto w okna mieszkania mojego klienta. Wezwałem miasto do zaprzestania immisji. Sprawa na szczęście skończyła się polubownie, ponieważ miasto szybko zareagowało i wymieniło oświetlenie, zanim spór zdążył trafić do sądu.
Podobny spór, tyle że rozstrzygnięty w sądzie, toczyli właściciele domu z sąsiednim marketem. Biegły zmierzył natężenie światła na ich nieruchomości i ustalił, że przekracza ono dopuszczalne normy od 1,5 do 11 razy przed godziną 22 i od 3 do 41 razy po godzinie 22, a przyczyną było złe rozmieszczenie latarni i oprawy, które kierowały światło w górę i na boki. Sąd nie nakazał usunięcia lamp, tylko wymianę opraw na oprawy z płaskim kloszem i zmianę kierunku świecenia części lamp, uznając to za środek mniej uciążliwy dla pozwanego. Ten sam wyrok nakazał też budowę ekranu akustycznego przeciw hałasowi z urządzeń klimatyzacyjnych i chłodniczych sklepu (wyrok Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z 20 kwietnia 2018 r., I C 84/15).
Przy świetle zwykle nie chodzi więc o to, żeby lampa zniknęła, lecz o to, żeby świeciła tam, gdzie powinna. Takie żądanie łatwiej uzasadnić i łatwiej wykonać, dlatego często kończy się porozumieniem.
Hałas
Hałas jest najczęstszą przyczyną sporów sąsiedzkich, a zarazem najtrudniejszą do udowodnienia bez pomiaru. Sąd porównuje go z tym, czego można oczekiwać w danej okolicy i o danej porze, a biegły z zakresu akustyki odnosi pomiary do norm dopuszczalnego hałasu w środowisku. Hałas nocny, powtarzalny i pochodzący z urządzeń (klimatyzatory, pompy ciepła, wentylatory, agregaty chłodnicze) ocenia się surowiej niż jednorazowe zdarzenia, takie jak remont czy impreza.
Hałas może też naruszać dobra osobiste. Nietykalność mieszkania jest dobrem osobistym (art. 23 k.c.), a Sąd Najwyższy wyjaśnił, że obejmuje ona mir domowy, prawo do wypoczynku i prywatności oraz poczucie bezpiecznego i niezakłóconego korzystania z mieszkania. W tej sprawie sąsiedzi gminnego boiska dochodzili zadośćuczynienia za hałas i intensywne oświetlenie, a Sąd Najwyższy podkreślił, że naruszenie dobra osobistego wymaga przekroczenia progu dokuczliwości, który nie może być niższy niż przeciętna miara z art. 144 k.c. (wyrok z 17 lipca 2020 r., III CSK 6/18).
Zapachy i dym
Dym z kominka, swąd z grilla, zapach z hodowli zwierząt czy z kompostownika ocenia się według tej samej reguły. Inaczej ocenia się zapach z gospodarstwa na terenie rolniczym, a inaczej zapach z hodowli prowadzonej na osiedlu domów jednorodzinnych. Przy dymie i zapachach dowodem są przede wszystkim zdjęcia i nagrania z datą, zeznania sąsiadów, a w poważniejszych sprawach opinia biegłego.
Zacienienie
Tamowanie dopływu światła na nieruchomość sąsiednią jest immisją pośrednią i może naruszać art. 144 k.c. W mieście trzeba się jednak liczyć ze zmianą nasłonecznienia w miarę rozwoju zabudowy. Sąd Najwyższy przypomniał, że właściciele nieruchomości miejskich nie mogą dochodzić szkód spowodowanych mniejszym nasłonecznieniem przez budynki sąsiadów wzniesione zgodnie z przepisami i bez naruszenia praw sąsiadów. W tej samej sprawie wskazał zarazem, że budowa zgodna z pozwoleniem może z różnych przyczyn zakłócać korzystanie z sąsiedniej nieruchomości ponad przeciętną miarę i wtedy można dochodzić odszkodowania, choć nie da się w procesie o immisje żądać rozbiórki budynku postawionego zgodnie z pozwoleniem na budowę (wyrok z 17 grudnia 2008 r., I CSK 191/08).
Przy drzewach sąsiada możesz żądać przycięcia koron albo usunięcia drzew, jeżeli zacieniają twoją działkę ponad przeciętną miarę albo zagrażają budynkom. Sąd może wybrać rozwiązanie mniej dolegliwe dla właściciela drzew, dlatego dobrze jest od razu zgłosić żądanie przycięcia jako ewentualne, na wypadek gdyby sąd nie uwzględnił żądania wycięcia. O tym, czy drzewa rzeczywiście ograniczają dopływ światła, rozstrzyga zwykle biegły dendrolog albo opinia o nasłonecznieniu.
Czego możesz żądać od sąsiada, firmy albo gminy?
Do wyboru masz kilka dróg, które można łączyć w jednym pozwie.
| Czego dotyczy | Czy trzeba wykazać winę | |
|---|---|---|
| Zaniechanie i przywrócenie stanu zgodnego z prawem | Zakazanie zakłóceń albo nakazanie konkretnych zmian, na przykład wymiany lamp czy budowy ekranu | Nie, wystarczy przekroczenie przeciętnej miary |
| Odszkodowanie | Szkoda majątkowa, na przykład zniszczone rośliny, koszty wyciszenia albo spadek wartości nieruchomości | Tak, co do zasady |
| Zadośćuczynienie | Krzywda wynikająca z naruszenia miru domowego, spokoju i wypoczynku | Tak |
| Zapobieżenie szkodzie | Środki odwracające bezpośrednie zagrożenie szkodą, na przykład zabezpieczenie chylącego się drzewa | Nie |
Podstawowym roszczeniem jest żądanie zaniechania naruszeń i przywrócenia stanu zgodnego z prawem (art. 222 § 2 k.c. w związku z art. 144 k.c.). Nie musisz wykazywać, że sąsiad działa złośliwie albo z winy, wystarczy, że zakłócenie przekracza przeciętną miarę. To roszczenie nie ulega przedawnieniu, ponieważ dotyczy nieruchomości (art. 223 § 1 k.c.). Jeżeli wynajmujesz mieszkanie, możesz z niego skorzystać sam, ponieważ do ochrony praw najemcy do używania lokalu stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności (art. 690 k.c.).
Żądanie dobrze sformułować konkretnie. Sąd nie wykona za ciebie projektu technicznego, a wyrok musi nadawać się do wykonania. Zamiast „zakazać hałasu” lepiej żądać ograniczenia hałasu do określonego poziomu przez konkretne rozwiązanie, a zamiast „zakazać świecenia” wskazać lampy, które mają zostać przestawione albo wymienione.
Odszkodowania za szkodę wyrządzoną immisjami dochodzisz na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.), a roszczenie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 1 k.c.). Gdy szkoda dopiero grozi, możesz żądać, żeby osoba odpowiedzialna podjęła środki niezbędne do odwrócenia niebezpieczeństwa (art. 439 k.c.).
Przy naruszeniu miru domowego możesz żądać zaniechania działania (art. 24 § 1 k.c.) i zadośćuczynienia (art. 448 k.c.). Zadośćuczynienie wymaga jednak winy, a gmina czy firma, która po skargach sąsiadów wprowadza skuteczne zmiany, ma mocny argument, że jej nie było. W sprawie gminnego boiska sąd apelacyjny przypisał gminie winę tylko za nocny hałas, który wynikał z tego, że boiska nie zamykano w godzinach zakazanych regulaminem (wspomniany wyrok III CSK 6/18). Dlatego zadośćuczynienie jest zwykle dodatkiem do żądania zaniechania, a nie głównym celem sprawy.
Co zrobić z uciążliwym sąsiadem w bloku?
W bloku immisje pochodzą najczęściej z sąsiedniego lokalu, więc obowiązują te same reguły co między domami. Dochodzą do tego jeszcze dwie drogi.
Pierwsza to wspólnota mieszkaniowa. Jeżeli właściciel lokalu wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu albo swoim niewłaściwym zachowaniem czyni korzystanie z innych lokali uciążliwym, wspólnota może w procesie żądać sprzedaży jego lokalu w drodze licytacji (art. 16 ust. 1 ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali). To roszczenie wspólnoty, a nie pojedynczego właściciela, i ostateczność stosowana przy długotrwałych, udokumentowanych problemach. Wcześniej zarząd może wezwać sąsiada do przestrzegania regulaminu porządku domowego, który zwykle określa też godziny ciszy nocnej.
Druga droga to zgłoszenie wykroczenia policji albo straży miejskiej. Kto krzykiem, hałasem lub innym wybrykiem zakłóca spokój albo spoczynek nocny, popełnia wykroczenie (art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń), a karane jest też złośliwe niepokojenie innej osoby w celu dokuczenia jej (art. 107 k.w.). Kodeks wykroczeń nie wskazuje przy tym godzin ciszy nocnej. Notatki z interwencji przydadzą się później w sprawie cywilnej, ale samo ukaranie sąsiada nie nakłada na niego obowiązku zmiany sposobu korzystania z lokalu. Do tego potrzebny jest wyrok sądu cywilnego albo porozumienie.
Jak przygotować się do sporu o immisje?
Spory sąsiedzkie przegrywa się najczęściej z braku dowodów, a nie z braku racji. Sąd ocenia, czy zakłócenie przekracza przeciętną miarę, na podstawie tego, jak często, jak długo i jak intensywnie występuje, więc te trzy rzeczy trzeba udokumentować, zanim sprawa trafi do sądu.
Co zebrać przed wezwaniem sąsiada
-
1
Dziennik zakłóceń
Daty, godziny, czas trwania i rodzaj zakłócenia, prowadzone przez kilka tygodni.
-
2
Nagrania i zdjęcia
Z datą i godziną, najlepiej wykonane z twojego mieszkania lub działki, pokazujące źródło i skutek.
-
3
Pomiary
Hałasu, natężenia światła albo nasłonecznienia, wykonane przez specjalistę z odpowiednim sprzętem.
-
4
Świadkowie
Domownicy i inni sąsiedzi, których dotyczą te same zakłócenia.
-
5
Notatki z interwencji
Z wizyt policji, straży miejskiej albo zarządcy budynku.
-
6
Korespondencja
Prośby, skargi i odpowiedzi sąsiada, firmy albo urzędu.
Pomiar wykonany przed procesem bywa wart swojej ceny. W sprawie z Wąbrzeźna sąd uznał koszt prywatnej ekspertyzy za niezbędny koszt dochodzenia roszczenia i uwzględnił go w rozliczeniu kosztów procesu, ponieważ bez niej powodowie nie wiedzieliby, czy immisje przekraczają przeciętną miarę.
Kolejnym krokiem jest pisemne wezwanie do zaprzestania naruszeń, z opisem zakłóceń, oczekiwaną zmianą i terminem. Pozew i tak musi zawierać informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeżeli nie, wyjaśnienie dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Konkretne, rzeczowe wezwanie często wystarcza, szczególnie wobec firmy albo gminy, które wolą przestawić lampę czy dołożyć wyciszenie niż prowadzić wieloletni proces z biegłymi. Tak skończyła się sprawa z reflektorami, od której zacząłem.
Pomoc przy immisjach z sąsiedniej nieruchomości
Jeżeli hałas, światło, zapachy albo zacienienie od sąsiada, firmy lub gminy utrudniają ci korzystanie z domu, ocenię, czy zakłócenia przekraczają przeciętną miarę i jakie dowody warto zebrać, przygotuję wezwanie do zaprzestania naruszeń, a gdy to nie wystarczy, pozew z konkretnym żądaniem. Zakres pomocy opisuję na stronie nieruchomości, a sprawę możesz mi opisać przez formularz kontaktowy.
Źródła
- Kodeks cywilny, art. 23 i 24 (dobra osobiste, nietykalność mieszkania), art. 144 (immisje), art. 222 § 2 i art. 223 § 1 (roszczenie negatoryjne i jego nieprzedawnianie się), art. 415, 439, 442¹ i 448 (odszkodowanie, zapobieżenie szkodzie, przedawnienie, zadośćuczynienie), art. 690 (ochrona najemcy), Dz.U. 2026 poz. 795. link
- Kodeks postępowania cywilnego, art. 187 § 1 (wymogi pozwu, informacja o próbie pozasądowego rozwiązania sporu), Dz.U. 2026 poz. 468. link
- Kodeks wykroczeń, art. 51 § 1 (zakłócanie spokoju i spoczynku nocnego), art. 107 (złośliwe niepokojenie), Dz.U. 2026 poz. 1372. link
- Ustawa o własności lokali, art. 16 ust. 1 (sprzedaż lokalu uciążliwego właściciela), Dz.U. 2026 poz. 232. link
- Postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2023 r., II CSKP 1062/22, obiektywna ocena przeciętnej miary immisji. link
- Wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2009 r., I CNP 82/08, kryteria przeciętnej miary i znaczenie decyzji administracyjnych. link
- Wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2008 r., I CSK 191/08, zacienienie jako immisja pośrednia. link
- Wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2020 r., III CSK 6/18, immisje z gminnego boiska a mir domowy i zadośćuczynienie. link
- Wyrok Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z 20 kwietnia 2018 r., I C 84/15, immisje świetlne i hałas z marketu, wymiana opraw lamp i ekran akustyczny. link