Przejdź do treści
Udostępnianie dokumentacji medycznej: obowiązki placówki i procedura wydawania

Poradnik

Udostępnianie dokumentacji medycznej: obowiązki placówki i procedura wydawania

Za każde wydanie dokumentacji medycznej odpowiada placówka jako administrator danych o zdrowiu, niezależnie od tego, który pracownik wydał dokumenty. Ryzyko jest dwustronne: odmowa wobec uprawnionego pacjenta prowadzi do skargi do Prezesa UODO, a wydanie dokumentacji małżonkowi albo dorosłemu dziecku pacjenta bez upoważnienia narusza ustawę o prawach pacjenta i RODO. Omawiam krąg uprawnionych, weryfikację wnioskodawcy, formy i terminy udostępnienia, maksymalne opłaty obowiązujące od 1 września 2026 r. oraz wykaz udostępnień.

Udostępnianie dokumentacji medycznej: obowiązki placówki i procedura wydawania

Stan prawny na dzień 15 października 2026 r.

Za każde wydanie dokumentacji medycznej odpowiada placówka jako administrator danych o zdrowiu, niezależnie od tego, który pracownik wydał dokumenty. Ryzyko jest dwustronne: odmowa wobec uprawnionego pacjenta prowadzi do skargi do Prezesa UODO, a wydanie dokumentacji małżonkowi albo dorosłemu dziecku pacjenta bez upoważnienia narusza ustawę o prawach pacjenta i RODO. Omawiam krąg uprawnionych, weryfikację wnioskodawcy, formy i terminy udostępnienia, maksymalne opłaty obowiązujące od 1 września 2026 r. oraz wykaz udostępnień.

Naruszenia przy udostępnianiu dokumentacji rzadko wynikają z awarii systemu. Zwykle powstają w rutynowych sytuacjach: przy prośbie o przesłanie wyników na adres e-mail albo przy odbiorze dokumentów przez członka rodziny, który nie ma upoważnienia. W takich przypadkach placówka potrzebuje procedury, którą rejestracja stosuje za każdym razem tak samo: ustalić podstawę udostępnienia, zweryfikować wnioskodawcę, określić zakres, wybrać bezpieczny kanał i odnotować wydanie. W tej kolejności opisuję poszczególne etapy.

Komu placówka udostępnia dokumentację medyczną?

Podstawowy krąg uprawnionych określa art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Dokumentację udostępnia się pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie upoważnionej przez pacjenta. Za życia pacjenta przepis nie przyznaje żadnych uprawnień członkom rodziny jako takim.

Żona pełnoletniego pacjenta nie otrzyma więc jego dokumentacji wyłącznie z tego powodu, że jest jego żoną. Dotyczy to również dorosłych dzieci i rodziców pełnoletniego pacjenta: każda z tych osób potrzebuje upoważnienia. Przedstawicielem ustawowym jest rodzic małoletniego dziecka albo opiekun ustanowiony przez sąd dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej. Małżonek ma uprawnienia przedstawiciela ustawowego tylko wtedy, gdy sąd ustanowił go opiekunem.

Po śmierci pacjenta

Po śmierci pacjenta krąg uprawnionych się zmienia (art. 26 ust. 2). Dokumentację otrzymuje osoba upoważniona przez pacjenta za życia, osoba, która w chwili zgonu była jego przedstawicielem ustawowym, a także osoba bliska. Ustawa definiuje osobę bliską szeroko: jest nią małżonek, krewny do drugiego stopnia, powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu oraz osoba wskazana przez pacjenta (art. 3 ust. 1 pkt 2).

Osoba bliska nie otrzyma dokumentacji, jeżeli sprzeciwi się temu inna osoba bliska albo jeżeli sprzeciw złożył pacjent za życia. W razie sporu między osobami bliskimi zgodę na udostępnienie wyraża sąd spadku w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby bliskiej albo osoby wykonującej zawód medyczny (art. 26 ust. 2a).

Osoba bliska po śmierci pacjenta: czy otrzyma dokumentację
Sytuacja Rozstrzygnięcie
Nie ma sprzeciwu pacjenta ani innej osoby bliskiej Otrzyma dokumentację w zakresie, o który wnosi
Pacjent sprzeciwił się za życia Nie otrzyma. Sąd spadku może jednak, na wniosek osoby bliskiej, wyrazić zgodę i określić zakres udostępnienia, jeżeli jest to niezbędne do dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia z tytułu śmierci pacjenta albo do ochrony życia lub zdrowia osoby bliskiej (art. 26 ust. 2b)
Sprzeciwia się inna osoba bliska Nie otrzyma, dopóki zgody nie wyrazi sąd spadku w postępowaniu nieprocesowym (art. 26 ust. 2a)
Są uzasadnione wątpliwości, czy wnioskodawca jest osobą bliską Osoba wykonująca zawód medyczny może sama wystąpić do sądu z wnioskiem (art. 26 ust. 2a)

System placówki powinien wyraźnie oznaczać sprzeciw pacjenta złożony za życia, a pracownik przed wydaniem dokumentów sprawdza, czy nie wpłynął sprzeciw innej osoby bliskiej. Gdy o dokumentację ubiegają się osoby bliskie pozostające w sporze, rejestracja nie rozstrzyga go sama. Wstrzymuje wydanie i przekazuje sprawę kierownikowi, który w razie potrzeby kieruje wniosek do sądu.

Sądy, prokuratura, organy i ubezpieczyciele

Odrębny katalog odbiorców zawiera art. 26 ust. 3, a przesłanka dostępu zależy od tego, kto żąda dokumentacji. Inny podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych otrzymuje dokumentację, jeżeli jest ona niezbędna do zapewnienia ciągłości świadczeń. Organy władzy publicznej, w tym Rzecznik Praw Pacjenta, NFZ, organy samorządów zawodów medycznych i konsultanci w ochronie zdrowia, otrzymują ją w zakresie niezbędnym do wykonywania swoich zadań, w szczególności nadzoru i kontroli. W tych przypadkach placówka sprawdza, czy żądany zakres odpowiada kryterium niezbędności.

Inaczej przepis traktuje postępowania. Minister właściwy do spraw zdrowia, sądy (w tym sądy dyscyplinarne), prokuratury, lekarze sądowi i rzecznicy odpowiedzialności zawodowej otrzymują dokumentację „w związku z prowadzonym postępowaniem” (art. 26 ust. 3 pkt 3). Kryterium niezbędności w tym punkcie nie występuje. Tak samo ustawa ujmuje organy rentowe i zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (art. 26 ust. 3 pkt 5).

Żądanie sądu lub prokuratury: placówka weryfikuje pismo, a nie potrzebę dowodową

Placówka nie ocenia, czy dokumentacja jest sądowi albo prokuraturze potrzebna. Sprawdza natomiast, czy żądanie pochodzi od podmiotu wymienionego w art. 26 ust. 3 pkt 3, czy wskazuje prowadzone postępowanie (zwykle przez sygnaturę) i czy jednoznacznie określa zakres dokumentów. Przykład: prokuratura żąda dokumentacji leczenia z ostatniego roku w sprawie o wskazanej sygnaturze. Placówka wydaje dokładnie ten zakres, nie pyta o cel postępowania i nie dołącza dokumentacji z wcześniejszych lat. Jeżeli zakres jest niejasny, placówka prosi o jego doprecyzowanie, zamiast samodzielnie go zawężać albo rozszerzać.

Do tego katalogu należą również zakłady ubezpieczeń, z jednym zastrzeżeniem: otrzymują dokumentację wyłącznie za zgodą pacjenta (art. 26 ust. 3 pkt 7).

Pismo ubezpieczyciela nie zastępuje zgody pacjenta

Zakład ubezpieczeń likwidujący szkodę nie ma własnego uprawnienia do dokumentacji medycznej. Placówka powinna dysponować zgodą pacjenta, która obejmuje tę placówkę i zakres dokumentów. Moim zdaniem samo oświadczenie ubezpieczyciela, że taką zgodę uzyskał, nie wystarcza, ponieważ placówka nie będzie w stanie wykazać, na jakiej podstawie wydała dane o zdrowiu.

Jak zweryfikować tożsamość i upoważnienie wnioskodawcy?

Przy odbiorze osobistym punktem wyjścia jest dokument tożsamości. Pracownik porównuje dane z dokumentu z danymi pacjenta albo osoby upoważnionej i odnotowuje sposób weryfikacji. Nie kopiuje ani nie skanuje dowodu osobistego: do potwierdzenia tożsamości wystarczy jego okazanie, a zasada minimalizacji danych (art. 5 ust. 1 lit. c RODO) nie pozwala gromadzić danych ponad potrzebę. Skan dowodu w aktach jest zbiorem danych, którego placówka nie potrzebuje i nie powinna przechowywać.

Potwierdzenie tożsamości nie kończy weryfikacji. Pracownik ustala jeszcze, w jakim charakterze występuje wnioskodawca: jako pacjent, przedstawiciel ustawowy czy osoba upoważniona. Przy upoważnieniu sprawdza, czy obejmuje ono dokumentację medyczną, czy nie zostało odwołane i czy jego zakres odpowiada wnioskowi.

Art. 26 nie określa formy upoważnienia. Placówka musi jednak umieć wykazać, komu i na jakiej podstawie wydała dokumentację, choćby dlatego, że imię i nazwisko każdej osoby innej niż pacjent wpisuje do wykazu udostępnień (art. 27 ust. 4). Rekomenduję przyjmowanie upoważnień złożonych w placówce i włączonych do dokumentacji albo udzielonych w Internetowym Koncie Pacjenta, w każdym przypadku w formie, która pozwala jednoznacznie ustalić pacjenta, osobę upoważnioną i zakres upoważnienia. Upoważnienie do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia jest odrębne od upoważnienia do dostępu do dokumentacji. Jeżeli placówka odbiera oba oświadczenia na jednym formularzu, każde powinno mieć osobne pole.

Upoważnienia w IKP są wygodne, ale wymagają jasnych zasad: kto i kiedy sprawdza ich aktualność, jak placówka dowiaduje się o cofnięciu upoważnienia i jak pracownik postępuje, gdy dane w IKP różnią się od danych w systemie gabinetowym.

Wniosek złożony mailem

Wiadomość e-mail z prośbą o przesłanie dokumentacji nie może automatycznie uruchamiać wysyłki. Imię, nazwisko i PESEL w treści wiadomości nie potwierdzają tożsamości nadawcy. RODO pozwala administratorowi zażądać dodatkowych informacji, jeżeli ma uzasadnione wątpliwości co do tożsamości osoby składającej żądanie (art. 12 ust. 6). Moim zdaniem przy danych o zdrowiu takie wątpliwości są uzasadnione już wtedy, gdy adres nadawcy nie został wcześniej zgłoszony i potwierdzony w placówce. Nie oznacza to automatycznej odmowy, ale każdorazową ocenę zgłoszenia.

Bezpieczne rozwiązania to odpowiedź na adres e-mail, który pacjent wcześniej podał i potwierdził w placówce, udostępnienie plików w portalu pacjenta po zalogowaniu albo odbiór osobisty. Plik wysyłany pocztą elektroniczną placówka powinna zaszyfrować, a hasło przekazać innym kanałem, na przykład SMS-em na numer telefonu zapisany w kartotece. Na wiadomość z nieznanego adresu placówka odpowiada prośbą o potwierdzenie tożsamości przez kanał, który zna, zamiast od razu wysyłać dokumenty albo od razu odmawiać.

Wniosek złożony telefonicznie

Rozmowa telefoniczna służy wyłącznie do przyjęcia zgłoszenia i ustalenia sposobu odbioru. Pracownik nie odczytuje wyników badań, nie potwierdza rozpoznań i nie wysyła dokumentacji na adres e-mail podany w rozmowie. PESEL, data urodzenia ani adres zamieszkania nie są wystarczającym zabezpieczeniem przy danych o zdrowiu, ponieważ po kolejnych wyciekach danych osoby trzecie mogą je znać. Po ataku na system MyDr Prezes UODO zapowiedział 16 września 2026 r. wzmożone kontrole w podmiotach sektora ochrony zdrowia, a sposób weryfikacji tożsamości przy wnioskach zdalnych należy do środków organizacyjnych, które kontrolerzy sprawdzają w pierwszej kolejności (komunikat UODO). Szerzej piszę o tym w tekście o kontrolach UODO w placówkach medycznych po ataku na MyDr.

Ta sama zasada obowiązuje przy automatyzacji. Chatbot albo asystent głosowy może przyjąć i zarejestrować zgłoszenie, ale nie rozstrzyga o tożsamości wnioskodawcy, ważności upoważnienia ani zakresie udostępnianych danych. Decyzję podejmuje pracownik po weryfikacji. Sprawy niejednoznaczne, takie jak sprzeciw odnotowany w systemie, niejasny zakres żądania albo wątpliwość co do upoważnienia, trafiają do kierownika rejestracji albo osoby przez niego wskazanej.

W jakiej formie placówka udostępnia dokumentację?

Art. 27 ust. 1 przewiduje pięć sposobów udostępnienia:

  • do wglądu, także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w miejscu udzielania świadczeń albo w siedzibie podmiotu, z możliwością sporządzenia notatek lub zdjęć,

  • przez sporządzenie wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku,

  • przez wydanie oryginału za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, na żądanie organów władzy publicznej albo sądów powszechnych, a także gdy zwłoka w wydaniu dokumentacji mogłaby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia pacjenta,

  • za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej,

  • na informatycznym nośniku danych.

Podczas wglądu pracownik nie może zabronić pacjentowi fotografowania dokumentacji, ponieważ ustawa wprost na to pozwala. Zdjęcia rentgenowskie wykonane na kliszy wydaje się za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu (art. 27 ust. 2). Dokumentację prowadzoną w postaci papierowej można udostępnić przez sporządzenie jej skanu, jeżeli przewiduje to regulamin organizacyjny podmiotu (art. 27 ust. 3). Gdy regulamin tego nie przewiduje, ta forma nie jest dostępna, dlatego wdrożenie procedury trzeba zacząć od przeglądu regulaminu.

O zakresie udostępnienia decyduje wnioskodawca. Bezpłatne pierwsze udostępnienie następuje „w żądanym zakresie” (art. 28 ust. 2a pkt 1), więc pacjent, który wnosi o kopię całej historii leczenia, nie może otrzymać jednostronicowego podsumowania. Co do formy, RODO nakazuje przekazać informacje drogą elektroniczną, jeżeli żądanie wpłynęło w tej formie, ale tylko „w miarę możliwości” (art. 12 ust. 3 RODO). Placówka nie musi więc spełnić każdego oczekiwania co do formy, zwłaszcza gdy jest to technicznie niewykonalne albo gdy ustawa przewiduje dla danej sytuacji szczególny tryb, jak przy wydaniu oryginału.

Zakres kopii danych wyjaśnił TSUE. W wyroku z 4 maja 2023 r. (C-487/21), wydanym w sprawie przeciwko agencji informacji kredytowej, Trybunał uznał, że kopia w rozumieniu art. 15 ust. 3 RODO musi być wiernym i zrozumiałym odwzorowaniem danych osoby, której dane dotyczą. Jeżeli jest to niezbędne do zrozumienia danych i skutecznego wykonania praw, oznacza to przekazanie fragmentów dokumentów albo całych dokumentów. W wyroku z 26 października 2023 r. (C-307/22) Trybunał zastosował ten standard do relacji lekarza z pacjentem. Pacjentowi przysługuje w każdym razie kopia danych z dokumentacji, takich jak rozpoznanie, wyniki badań, oceny lekarzy prowadzących oraz informacje o zastosowanym leczeniu i zabiegach. Kopia całych dokumentów przysługuje wtedy, gdy jest niezbędna, aby pacjent mógł sprawdzić dokładność i kompletność danych. Eksport kilku pól z systemu gabinetowego tego standardu nie spełnia.

W wyroku C-307/22 Trybunał przypomniał też granicę tego prawa: kopia nie może niekorzystnie wpływać na prawa i wolności innych osób (art. 15 ust. 4 RODO). W dokumentacji medycznej dotyczy to przede wszystkim danych osób trzecich, na przykład członków rodziny wymienionych w wywiadzie. Placówka powinna wtedy wydać kopię z zabezpieczeniem tych danych, zwykle przez ich zaczernienie albo anonimizację fragmentu, a nie odmawiać pacjentowi kopii w całości.

W jakim terminie placówka wydaje dokumentację?

Art. 26-28 ustawy o prawach pacjenta nie określają terminu udostępnienia. Gdy pacjent żąda dostępu do swoich danych, termin wynika z art. 12 ust. 3 RODO: administrator działa bez zbędnej zwłoki, a najpóźniej w ciągu miesiąca od otrzymania żądania. Termin można przedłużyć o kolejne dwa miesiące ze względu na skomplikowany charakter żądania albo liczbę żądań. O przedłużeniu i jego przyczynach placówka informuje pacjenta przed upływem pierwszego miesiąca.

Miesiąc jest terminem maksymalnym, a nie okresem, który placówka może wykorzystać przy każdym wniosku. Obowiązek działania bez zbędnej zwłoki oznacza, że prosty wniosek o kopię dokumentacji z jednej wizyty powinien zostać zrealizowany w ciągu kilku dni roboczych. Jeżeli dokumentacja jest potrzebna pilnie, na przykład przed zaplanowanym zabiegiem w innym szpitalu, rekomenduję wydanie jej jeszcze tego samego dnia.

W razie odmowy art. 12 ust. 4 RODO zobowiązuje administratora do poinformowania pacjenta niezwłocznie, najpóźniej w ciągu miesiąca od otrzymania żądania, o powodach odmowy oraz o możliwości wniesienia skargi do Prezesa UODO i skorzystania ze środków ochrony prawnej przed sądem. Brak odpowiedzi albo odmowa bez uzasadnienia łatwo prowadzą do postępowania skargowego.

Ile placówka może pobrać za udostępnienie dokumentacji?

Opłatę można pobrać wyłącznie za sporządzenie wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku, za udostępnienie dokumentacji na informatycznym nośniku danych oraz za sporządzenie skanu dokumentacji papierowej (art. 28 ust. 1). Wgląd, wydanie oryginału i przekazanie dokumentacji środkami komunikacji elektronicznej nie należą do czynności odpłatnych. Wysokość opłaty ustala placówka (art. 28 ust. 3), ale nie może ona przekroczyć limitów z art. 28 ust. 4. Limity są określone jako ułamek przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, ogłaszanego przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim, i obowiązują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia.

Komunikat Prezesa GUS z 10 sierpnia 2026 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2026 r. (M.P. 2026 poz. 779) ogłoszono 11 sierpnia 2026 r. Przeciętne wynagrodzenie wyniosło 9233,13 zł, dlatego od 1 września 2026 r. maksymalne opłaty wynoszą:

Maksymalne opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej od 1 września 2026 r.
Limit z art. 28 ust. 4 Kwota maksymalna
Jedna strona wyciągu albo odpisu 0,002 przeciętnego wynagrodzenia 18,47 zł
Jedna strona kopii albo wydruku 0,00007 przeciętnego wynagrodzenia 0,65 zł
Udostępnienie na informatycznym nośniku danych 0,0004 przeciętnego wynagrodzenia 3,69 zł

Kwoty te obejmują podatek od towarów i usług, jeżeli usługa podlega opodatkowaniu (art. 28 ust. 5). Limity zmieniają się po każdym kwartalnym komunikacie GUS, więc cennik placówki wymaga regularnej aktualizacji. Różnice między formami są znaczne: za kolejną kopię 40 stron placówka może pobrać najwyżej 26 zł, a za odpis tej samej objętości do 738,80 zł.

Opłaty nie pobiera się, gdy placówka udostępnia dokumentację pacjentowi albo jego przedstawicielowi ustawowemu po raz pierwszy w żądanym zakresie, w formie wyciągu, odpisu, kopii, wydruku, na nośniku danych albo jako skan (art. 28 ust. 2a pkt 1). Ustawa zwalnia z opłat również udostępnienie dokumentacji w związku z postępowaniami prowadzonymi przez Rzecznika Praw Pacjenta na podstawie art. 17d ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi, a także w postępowaniu w sprawie świadczenia kompensacyjnego (art. 28 ust. 2a pkt 1a, 1b i 3). Bezpłatne jest też udostępnienie dokumentacji Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz Agencji Badań Medycznych (art. 28 ust. 2b).

Sformułowanie „w żądanym zakresie” ma znaczenie praktyczne. Jeżeli pacjent otrzymał wcześniej bezpłatną kopię dokumentacji z jednego pobytu w szpitalu, a teraz wnosi o dokumentację z późniejszego leczenia, jest to pierwsze udostępnienie w nowym zakresie, również bezpłatne. Placówka nie powinna przy tym pytać o cel wniosku ani żądać uzasadnienia. W wyroku C-307/22 TSUE przesądził, że administrator musi wydać pierwszą kopię bezpłatnie także wtedy, gdy pacjent chce ją wykorzystać do dochodzenia roszczeń wobec lekarza, i że pacjent nie musi uzasadniać żądania.

Jak prawo dostępu z RODO ma się do ustawy o prawach pacjenta?

Oba reżimy się uzupełniają. Ustawa o prawach pacjenta określa krąg uprawnionych, formy udostępnienia i zasady odpłatności. Art. 15 RODO przyznaje osobie, której dane dotyczą, prawo do uzyskania potwierdzenia, czy jej dane są przetwarzane, dostępu do nich oraz informacji między innymi o celach przetwarzania, odbiorcach i okresie przechowywania, a także prawo do pierwszej kopii danych bez opłaty. Za kolejne kopie administrator może pobrać rozsądną opłatę wynikającą z kosztów administracyjnych (art. 15 ust. 3). Jeżeli pacjent składa żądanie drogą elektroniczną, informacje przekazuje się w powszechnie stosowanej formie elektronicznej, chyba że pacjent zażąda innej.

Placówka ocenia treść wniosku, a nie jego tytuł. Pismo „proszę o wydanie mojej dokumentacji” jest żądaniem dostępu do danych, nawet jeżeli pacjent nie powołał się ani na RODO, ani na ustawę o prawach pacjenta. Jeżeli pacjent zapyta przy okazji, komu placówka udostępniała jego dokumentację, odpowiedź zawiera wykaz udostępnień.

RODO chroni bezpośrednio osobę, której dane dotyczą. Osoba upoważniona, osoba bliska po śmierci pacjenta, sąd czy ubezpieczyciel wywodzą swoje uprawnienia z ustawy o prawach pacjenta, a nie z art. 15 RODO.

Czy osoba upoważniona płaci za pierwszą kopię?

Tu przepis pozostawia pole do interpretacji. Art. 28 ust. 2a pkt 1 zwalnia z opłaty pierwsze udostępnienie wyłącznie pacjentowi albo jego przedstawicielowi ustawowemu. Osoby upoważnionej przepis nie wymienia, więc według wykładni językowej placówka może pobrać od niej opłatę.

Proponuję podejście, które jest moją rekomendacją, a nie treścią przepisu: decyduje charakter wniosku. Jeżeli to pacjent żąda dokumentacji, a osobę upoważnioną wskazuje tylko do jej odbioru, na przykład z powodu pobytu w szpitalu, placówka realizuje uprawnienie pacjenta i może potraktować wydanie jako bezpłatne pierwsze udostępnienie. Jeżeli osoba upoważniona składa wniosek samodzielnie, placówka może pobrać opłatę w granicach limitów z art. 28 ust. 4. Placówka, która pobiera opłatę od każdego wydania osobie upoważnionej, również działa zgodnie z brzmieniem ustawy. Jest to decyzja o polityce placówki, a nie błąd w stosowaniu prawa.

Druga kwestia sporna dotyczy dokumentacji elektronicznej. Ustawa pozwala pobrać opłatę za sporządzenie kopii lub wydruku, ale nie za samo przekazanie dokumentacji środkami komunikacji elektronicznej. Przepisy nie przesądzają, czy plik PDF wygenerowany z systemu elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) jest kopią, czy dokumentacją przekazaną elektronicznie. Rekomenduję, aby cennik wyraźnie oddzielał opłatę za sporządzenie kopii, liczoną od liczby stron i w granicach limitów, od kanału przekazania. Placówka nie powinna doliczać opłaty za samą wysyłkę wiadomości e-mail.

Co musi zawierać wykaz udostępnień dokumentacji?

Prowadzenie wykazu udostępnień jest obowiązkiem ustawowym. Zgodnie z art. 27 ust. 4 wykaz zawiera:

  • imię i nazwisko pacjenta, którego dotyczy dokumentacja,

  • sposób udostępnienia,

  • zakres udostępnionej dokumentacji,

  • imię i nazwisko osoby innej niż pacjent, której udostępniono dokumentację, a w przypadkach z art. 26 ust. 3 i 4 także nazwę podmiotu,

  • imię, nazwisko i podpis osoby, która udostępniła dokumentację,

  • datę udostępnienia.

Ustawa wymaga podpisu osoby udostępniającej dokumentację, ale nie określa jego technicznej formy w wykazie prowadzonym elektronicznie. Rekomenduję, aby system jednoznacznie przypisywał każdy wpis do konkretnego pracownika, na przykład przez podpis elektroniczny albo zatwierdzenie na indywidualnym koncie, a nie przez wspólny login rejestracji. Do wpisu dobrze jest dołączać notatkę o sposobie weryfikacji tożsamości i podstawie udostępnienia, tak aby upoważnienie, notatka i wpis w wykazie były ze sobą powiązane. Jeżeli upoważnienia są przechowywane w jednym miejscu, a wykaz w innym, bez powiązania, placówka ma trudność z wykazaniem podstawy udostępnienia podczas kontroli UODO albo przy skardze pacjenta. Z dokumentacji placówki powinno jasno wynikać, kto udostępnił dokumentację, komu, kiedy, w jakim zakresie i na jakiej podstawie. O zasadach nadawania uprawnień personelowi piszę w artykule o obiegu dokumentacji medycznej w placówce.

Awaria, wyciek danych ani błąd dostawcy oprogramowania nie zwalniają placówki z odpowiedzialności. Jako administrator odpowiada ona za wdrożone środki organizacyjne, nadzór nad podmiotami przetwarzającymi i prawidłową realizację praw pacjentów.

Najczęstsze błędy przy udostępnianiu dokumentacji

Błędy przy udostępnianiu dokumentacji medycznej

  1. 1

    Wydanie dokumentacji członkowi rodziny bez upoważnienia

    Małżonek, dorosłe dziecko ani rodzic pełnoletniego pacjenta nie mają za jego życia uprawnienia do dokumentacji bez upoważnienia, chyba że są jego przedstawicielem ustawowym.

  2. 2

    Wydanie dokumentacji ubezpieczycielowi bez zgody pacjenta

    Pismo zakładu ubezpieczeń nie zastępuje zgody pacjenta.

  3. 3

    Wysyłka na adres e-mail bez weryfikacji nadawcy

    Najpierw potwierdzenie tożsamości przez kanał znany placówce, potem wysyłka.

  4. 4

    PESEL i data urodzenia jako jedyne zabezpieczenie

    Po kolejnych wyciekach danych to za słabe zabezpieczenie dla danych o zdrowiu.

  5. 5

    Opłata za pierwsze udostępnienie pacjentowi

    Pierwsze udostępnienie pacjentowi i przedstawicielowi ustawowemu w żądanym zakresie jest bezpłatne.

  6. 6

    Kopia dowodu osobistego w aktach

    Wystarczy okazanie dokumentu i notatka o weryfikacji.

  7. 7

    Wydanie osobie bliskiej mimo sprzeciwu

    Sprzeciw pacjenta złożony za życia albo sprzeciw innej osoby bliskiej wstrzymuje udostępnienie do czasu zgody sądu.

  8. 8

    Upoważnienie w jednym systemie, wykaz w drugim

    Bez powiązania obu zapisów placówka nie wykaże podstawy udostępnienia.

Procedura udostępniania dokumentacji krok po kroku

Poniższy schemat obejmuje większość wniosków. Sprawy nietypowe, takie jak spór osób bliskich po śmierci pacjenta czy żądanie wydania oryginału, rejestracja przekazuje kierownictwu placówki.

Udostępnienie dokumentacji medycznej w rejestracji

1

Krok 1

Przyjmij wniosek i ustal, kto go składa

Pacjent, przedstawiciel ustawowy, osoba upoważniona, osoba bliska po śmierci pacjenta, inny podmiot udzielający świadczeń, sąd, organ albo ubezpieczyciel.

2

Krok 2

Ustal podstawę i zakres

Wskaż przepis, z którego wynika uprawnienie. Inny podmiot udzielający świadczeń i organy władzy publicznej otrzymują zakres niezbędny do ich zadań. Sąd, prokuratura i pozostałe podmioty z art. 26 ust. 3 pkt 3 otrzymują zakres wskazany w żądaniu, bez oceny jego niezbędności przez placówkę.

art. 26 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta
3

Krok 3

Sprawdź tożsamość i upoważnienie

Przy odbiorze osobistym okazanie dokumentu tożsamości, bez kopiowania. Przy wniosku mailowym lub telefonicznym dodatkowe potwierdzenie przez kanał znany placówce.

4

Krok 4

Sprawdź przeszkody

Sprzeciw pacjenta, odwołane upoważnienie, sprzeciw innej osoby bliskiej, brak zgody pacjenta przy wniosku ubezpieczyciela.

5

Krok 5

Wybierz formę i kanał

Forma wskazana przez wnioskodawcę, w miarę możliwości placówki, i kanał bezpieczny dla danych o zdrowiu. Skan dokumentacji papierowej tylko wtedy, gdy przewiduje go regulamin organizacyjny.

art. 27 ust. 1 i 3
6

Krok 6

Ustal, czy należy się opłata

Pierwsze udostępnienie pacjentowi i przedstawicielowi ustawowemu jest bezpłatne. Pozostałe opłaty nie wyższe niż limity ustawowe.

od 1.09.2026 r.: 18,47 zł, 0,65 zł, 3,69 zł
7

Krok 7

Udostępnij dokumentację bez zbędnej zwłoki

Sprawy pilne tego samego dnia. Miesiąc z RODO to termin maksymalny, a nie standard obsługi.

art. 12 ust. 3 RODO
8

Krok 8

Uzupełnij wykaz udostępnień

Sześć elementów wymaganych przez ustawę oraz notatka o sposobie weryfikacji i podstawie udostępnienia.

art. 27 ust. 4

Procedura udostępniania dokumentacji dla placówki medycznej

Procedura udostępniania dokumentacji musi działać przy rejestracji, w systemie EDM, w korespondencji mailowej i w sytuacjach, gdy pacjent albo sąd potrzebuje dokumentów pilnie, a nie tylko w regulaminie. Przygotowuję dla placówek procedurę udostępniania dokumentacji, wzory upoważnień i wniosków, strukturę wykazu udostępnień oraz zasady weryfikacji tożsamości przy wnioskach zdalnych, spójne z dokumentacją RODO i faktycznym obiegiem pracy personelu. Zakres takiego wdrożenia opisuję na stronie RODO w placówkach medycznych. Jeżeli chcesz uporządkować te procesy w swojej przychodni albo szpitalu, napisz do mnie.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Źródła

  • Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. 2024 poz. 581 ze zm.), art. 3, 26, 27 i 28: krąg uprawnionych, formy udostępnienia, wykaz udostępnień, opłaty. link

  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), art. 5, 12 i 15: minimalizacja danych, tryb realizacji żądań, termin, weryfikacja tożsamości, prawo dostępu i kopia danych. link

  • Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 10 sierpnia 2026 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2026 r. (M.P. 2026 poz. 779): podstawa limitów opłat od 1 września 2026 r. link

  • Wyrok TSUE z 26 października 2023 r., C-307/22, FT przeciwko DW: bezpłatna pierwsza kopia dokumentacji medycznej niezależnie od celu żądania, zakres kopii w relacji lekarza z pacjentem i granica wynikająca z praw osób trzecich. link

  • Wyrok TSUE z 4 maja 2023 r., C-487/21, Österreichische Datenschutzbehörde i CRIF: pojęcie wiernej i zrozumiałej kopii danych. link

Powiązane materiały

Dalsze lektury z podobnym kontekstem odbiorcy lub kategorii.