Przejdź do treści
AI Act a RODO: co zmienić w dokumentach i umowach firmy, która korzysta z AI

Poradnik

AI Act a RODO: co zmienić w dokumentach i umowach firmy, która korzysta z AI

AI Act nie zastępuje RODO. Firma, której pracownicy korzystają z ChatGPT, Copilota albo narzędzi AI zewnętrznych dostawców, nadal odpowiada za dane jako administrator i powinna zweryfikować rejestr czynności, umowę z dostawcą AI, DPIA, klauzule informacyjne i politykę korzystania z AI. Wyjaśniam, od kiedy obowiązują kolejne części AI Act, kto odpowiada za dane i kiedy narzędzie AI w rekrutacji wymaga oceny skutków.

Stan prawny na dzień 10 listopada 2026 r.

Po wejściu AI Act firma korzystająca z AI powinna zweryfikować pięć elementów: rejestr czynności przetwarzania, umowę z dostawcą narzędzia AI, ocenę skutków dla ochrony danych (DPIA), klauzule informacyjne oraz wewnętrzną politykę korzystania z AI wraz ze szkoleniem. Pracę zaczynam od ustalenia, gdzie dane trafiają do narzędzi AI, kto decyduje o celu ich wykorzystania i czy wynik wpływa na konkretnego człowieka. Dopiero mapa przepływu danych pokazuje, które dokumenty trzeba poprawić. W rekrutacji może ona wyglądać tak: CV kandydata trafia do narzędzia AI, dostawca przetwarza je na serwerze poza Europejskim Obszarem Gospodarczym (EOG), a rekruter otrzymuje ranking kandydatów.

Od kiedy obowiązuje AI Act?

AI Act, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689, stosuje się etapami (art. 113 AI Act). Część terminów zmieniło rozporządzenie (UE) 2026/1744 (tzw. Digital Omnibus on AI). Według obu aktów harmonogram wygląda następująco:

Harmonogram stosowania AI Act po zmianach z rozporządzenia (UE) 2026/1744
Od kiedy
Zakazane praktyki (art. 5) i kompetencje w zakresie AI (art. 4) 2 lutego 2025 r.
Większość pozostałych przepisów, w tym obowiązki przejrzystości z art. 50 2 sierpnia 2026 r.
Oznaczanie treści syntetycznych przez dostawców systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. (art. 50 ust. 2) 2 grudnia 2026 r.
Nowe zakazy generowania intymnych wizerunków bez zgody i materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci 2 grudnia 2026 r.
Systemy wysokiego ryzyka z załącznika III, na przykład w rekrutacji i ocenie pracowników 2 grudnia 2027 r.
Systemy wysokiego ryzyka związane z produktami z załącznika I 2 sierpnia 2028 r.

RODO stosuje się w pełnym zakresie już dziś, niezależnie od tego, jak AI Act klasyfikuje narzędzie. Zmiany RODO zaproponowane w pakiecie Digital Omnibus są na etapie prac legislacyjnych.

AI a RODO: kto odpowiada za dane, firma czy dostawca AI?

Oba akty opisują ten sam proces, ale przypisują jego uczestnikom inne role. Na gruncie AI Act firma, która korzysta z cudzego narzędzia, jest co do zasady podmiotem stosującym system AI, a producent narzędzia jego dostawcą. Na gruncie RODO ta sama firma pozostaje administratorem danych klientów, pracowników i kandydatów, ponieważ to ona ustala cele i sposoby przetwarzania. Dostawca AI może być:

  • podmiotem przetwarzającym, który przetwarza dane wyłącznie w imieniu firmy i według jej instrukcji,
  • odrębnym administratorem, jeżeli wykorzystuje dane także do własnych celów, na przykład do rozwoju produktu albo trenowania modelu,
  • wyjątkowo współadministratorem, gdy wspólnie z firmą ustala cele i sposoby przetwarzania.

O roli decyduje to, kto faktycznie ustala cele i sposoby przetwarzania, a nie nazwa umowy. Jeżeli dostawca trenuje model na danych firmy, w tym zakresie działa jako administrator, a firma potrzebuje podstawy prawnej, by mu te dane udostępnić. Samo wpisanie danych do narzędzia AI nie musi natomiast oznaczać nowego celu przetwarzania: gdy pracownik używa narzędzia do obsługi tej samej reklamacji, cel pozostaje ten sam, a zmienia się sposób przetwarzania.

Firma może korzystać wyłącznie z podmiotów przetwarzających, które zapewniają „wystarczające gwarancje wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych” (art. 28 ust. 1 RODO). Umowa powierzenia przetwarzania (DPA) z dostawcą AI powinna wprost rozstrzygać:

  • instrukcje firmy i wiążący zakaz trenowania modelu na jej danych,
  • transfer danych poza EOG i jego podstawę z rozdziału V RODO, na przykład decyzję Komisji stwierdzającą odpowiedni stopień ochrony albo standardowe klauzule umowne,
  • listę podprocesorów, zasady informowania o ich zmianie i prawo sprzeciwu firmy,
  • okres przechowywania promptów i wyników oraz usunięcie danych po zakończeniu współpracy,
  • uprzedzenie o zmianie modelu.

Ogólny wzór umowy, który nie odnosi się do AI, może tych kwestii nie obejmować. Ryzyko powstaje także wtedy, gdy umowa powierzenia, regulamin usługi i ustawienia konta mówią co innego, na przykład gdy DPA zakazuje trenowania modelu, a domyślne ustawienia narzędzia je włączają. Rekomenduję dodać do umowy z dostawcą osobny moduł AI i sprawdzić, czy ustawienia usługi są z nim spójne. Tajemnicę przedsiębiorstwa chroni przy tym nie RODO, lecz ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, więc wymaga ona osobnych postanowień umownych.

Jakie dokumenty RODO zmienić po wdrożeniu AI?

Dokumenty RODO do weryfikacji po wdrożeniu AI
Co trzeba ustalić Ryzyko, gdy dokument zostaje bez zmian
Rejestr czynności przetwarzania (art. 30 RODO) Nowe narzędzia, kategorie danych, odbiorcy, transfery poza EOG, rola dostawcy i ewentualnie nowe cele Rejestr nie odpowiada faktycznym procesom, co ujawnia kontrola albo incydent
Umowa z dostawcą AI Zakaz trenowania modelu, transfery, podprocesorzy, okres przechowywania promptów, spójność z regulaminem i ustawieniami konta Dostawca wykorzystuje dane do własnych celów albo przekazuje je podmiotom, o których firma nie wie
DPIA (art. 35 RODO) Czy AI w rekrutacji, ocenie pracowników albo scoringu może powodować wysokie ryzyko Firma przetwarza dane bez oceny, którą RODO każe przeprowadzić przed rozpoczęciem przetwarzania
Klauzule informacyjne Czy osoba wie o profilowaniu i o tym, czy decyzję wobec niej podejmuje system bez realnego udziału człowieka Przy decyzjach z art. 22 RODO ogólna wzmianka o „nowoczesnych technologiach” nie spełnia obowiązku informacyjnego
Polityka korzystania z AI i szkolenie Zatwierdzone narzędzia, dane zakazane do wklejania, osoba weryfikująca wynik Pracownik przekazuje dane osobowe albo tajemnicę przedsiębiorstwa do publicznego czatu

Kiedy AI w rekrutacji i ocenie pracowników wymaga DPIA?

Największe ryzyko widzę w narzędziach, które oceniają ludzi: w rekrutacji, ocenie pracowników, przydziale zadań, scoringu klientów (automatycznej ocenie, na przykład zdolności kredytowej) i profilowaniu (automatycznej ocenie cech albo zachowań konkretnej osoby). Załącznik III AI Act wymienia wśród systemów wysokiego ryzyka między innymi systemy do rekrutacji i selekcji kandydatów, do oceny pracowników i do oceny zdolności kredytowej osób fizycznych. Nie każde takie narzędzie jest jednak systemem wysokiego ryzyka, ponieważ art. 6 ust. 3 AI Act pozwala uznać, że nie stwarza ono znaczącego ryzyka szkody dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych. Ten wyjątek nie działa przy profilowaniu: system z załącznika III „zawsze uznaje się za system wysokiego ryzyka, w przypadku gdy system ten dokonuje profilowania osób fizycznych” (art. 6 ust. 3 AI Act).

Niezależnie od AI Act takie narzędzia już dziś podlegają RODO. Ocena skutków dla ochrony danych nie jest wymagana przy każdym użyciu ChatGPT. Administrator musi ją przeprowadzić przed rozpoczęciem przetwarzania wtedy, gdy przetwarzanie, „w szczególności z użyciem nowych technologii”, „z dużym prawdopodobieństwem może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych” (art. 35 ust. 1 RODO). Analiza ryzyka na potrzeby AI Act tej oceny nie zastępuje, ponieważ DPIA bada ryzyko dla osób, których dane firma przetwarza, a nie ryzyko działania samego systemu.

Czy wystarczy, że ostateczną decyzję podejmuje człowiek?

Nie, jeżeli człowiek tylko zatwierdza wynik. Osoba, której dane dotyczą, ma prawo nie podlegać decyzji, która „opiera się wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu”, i wywołuje wobec niej skutki prawne lub w podobny sposób istotnie na nią wpływa (art. 22 ust. 1 RODO). Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r., C-634/21 (SCHUFA Holding), w sprawie niemieckiego biura informacji kredytowej, które wyliczało scoring konsumentów i przekazywało go bankom, orzekł, że już samo wyliczenie takiej wartości jest zautomatyzowanym podejmowaniem decyzji, jeżeli od niej „zależy w decydujący sposób”, czy bank nawiąże, wykona lub zakończy stosunek umowny z tą osobą. Wyrok dotyczył scoringu kredytowego, ale moim zdaniem podobne rozumowanie może objąć narzędzie AI, które odrzuca CV albo układa ranking kandydatów, gdy rekruter jedynie zatwierdza wynik.

Realna kontrola człowieka

Według wytycznych Grupy Roboczej Art. 29 w sprawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji i profilowania (WP251), zatwierdzonych przez Europejską Radę Ochrony Danych, udział człowieka wyłącza art. 22 RODO tylko wtedy, gdy człowiek rzeczywiście nadzoruje decyzję, ma uprawnienia i kompetencje, by ją zmienić, i bierze pod uwagę wszystkie istotne dane. Jeżeli rekruter sam ocenia CV, porównuje kandydatów i może odrzucić rekomendację systemu, decyzja nie opiera się wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu.

Gdy decyzja spełnia przesłanki art. 22 ust. 1 RODO, klauzula informacyjna musi zawierać „istotne informacje o zasadach ich podejmowania, a także o znaczeniu i przewidywanych konsekwencjach takiego przetwarzania dla osoby, której dane dotyczą” (art. 13 ust. 2 lit. f RODO, a także art. 14 ust. 2 lit. g i art. 15 ust. 1 lit. h RODO). Pomocnicze użycie AI, na przykład do streszczenia dokumentu, takiego opisu nie wymaga.

Polityka korzystania z AI w firmie: co powinna zawierać?

Ryzyko powstaje też w codziennej pracy, gdy pracownik wkleja do niezatwierdzonego narzędzia dane klienta albo tajemnicę przedsiębiorstwa. Administrator musi zapewnić, by każda osoba działająca z jego upoważnienia przetwarzała dane „wyłącznie na polecenie administratora” (art. 32 ust. 4 RODO). Polityka korzystania z AI jest jednym z takich działań, ale sama nie wystarcza. Firma potrzebuje także środków technicznych: kontroli dostępu, konfiguracji kont firmowych, blokady niezatwierdzonych narzędzi i procedury zgłaszania incydentów.

Art. 4 AI Act, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (UE) 2026/1744, wymaga od dostawców i podmiotów stosujących systemy AI środków, „które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI” wśród personelu, i zastrzega, że nie muszą one zapewniać określonego poziomu kompetencji poszczególnych osób. Moim zdaniem szkolenie powinno mimo to uczyć także rozpoznawania błędów modelu i zgłaszania incydentów, a nie ograniczać się do zakazu wklejania danych.

Polityka korzystania z AI: co ustalić przed wdrożeniem

  1. 1

    Narzędzia

    Z których narzędzi AI pracownicy mogą korzystać i na jakich kontach.

  2. 2

    Dane zakazane

    Jakich danych nie wolno wpisywać, na przykład danych o zdrowiu, danych kandydatów i tajemnicy przedsiębiorstwa.

  3. 3

    Trenowanie modelu

    Czy w ustawieniach każdego narzędzia wyłączono trenowanie modelu na danych firmy.

  4. 4

    Umowa z dostawcą

    Czy zawarto umowę powierzenia i czy jest spójna z regulaminem usługi.

  5. 5

    Lokalizacja danych

    Gdzie dostawca przechowuje dane, na jakiej podstawie przekazuje je poza EOG i jak długo przechowuje prompty.

  6. 6

    Odpowiedzialność i szkolenie

    Kto w firmie odpowiada za każdy proces z użyciem AI i kiedy pracownicy przejdą szkolenie.

Skoro RODO stosuje się już dziś, niezależnie od tego, jak AI Act klasyfikuje narzędzie, nie radzę odkładać weryfikacji dokumentów do grudnia 2027 r. Uporządkowanie ich przed wdrożeniem kosztuje zwykle mniej niż obsługa incydentu, sporu z pracownikiem albo kontroli Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

RODO i AI w firmie: weryfikacja dokumentów i umów z dostawcami

Pomagam firmom uporządkować dokumentację RODO po wdrożeniu AI: weryfikuję rejestr czynności i umowy z dostawcami narzędzi AI, przygotowuję DPIA i politykę korzystania z AI dla pracowników, a także oceniam, czy narzędzie podlega wymogom AI Act dla systemów wysokiego ryzyka. Zakres usług opisuję na stronach AI Act i regulacje oraz compliance i RODO. Jeżeli twoja firma korzysta już z ChatGPT, Copilota albo narzędzi AI zewnętrznych dostawców, napisz do mnie, a ustalimy zakres pracy.

Źródła

  • Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO). link
  • RODO, art. 13 ust. 2 lit. f, informacje o zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji. link
  • RODO, art. 22 ust. 1, zautomatyzowane podejmowanie decyzji, w tym profilowanie. link
  • RODO, art. 28 ust. 1, gwarancje po stronie podmiotu przetwarzającego. link
  • RODO, art. 32 ust. 4, przetwarzanie wyłącznie na polecenie administratora. link
  • RODO, art. 35 ust. 1, ocena skutków dla ochrony danych. link
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 6 ust. 3, wyjątek od kwalifikacji jako system wysokiego ryzyka. link
  • AI Act, art. 113, wejście w życie i stosowanie. link
  • Rozporządzenie (UE) 2026/1744 zmieniające AI Act (Digital Omnibus on AI), w tym nowe brzmienie art. 4 i art. 113 AI Act. link
  • Wyrok TSUE z dnia 7 grudnia 2023 r., C-634/21, SCHUFA Holding (scoring). link
  • Grupa Robocza Art. 29, wytyczne w sprawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji i profilowania (WP251 rev.01), zatwierdzone przez Europejską Radę Ochrony Danych. link
  • Komisja Europejska, pytania i odpowiedzi o stosowaniu AI Act. link

Powiązane znaczniki

Powiązane materiały

Dalsze lektury z podobnym kontekstem odbiorcy lub kategorii.