Przejdź do treści
Komisja antymobbingowa: skład, procedura i postępowanie wyjaśniające krok po kroku

Poradnik

Komisja antymobbingowa: skład, procedura i postępowanie wyjaśniające krok po kroku

Czy po zgłoszeniu mobbingu pracodawca musi powołać komisję antymobbingową? Nie musi: Kodeks pracy nie przewiduje komisji ani nie określa jej składu. Od 5 listopada 2026 r. musi jednak wykrywać mobbing i właściwie na niego reagować (art. 94³ § 1 k.p.), a za raport komisji może odpowiadać jak za własne działanie.

Stan prawny na dzień 12 listopada 2026 r.

Rekomenduję komisję trzyosobową z osobami niezależnymi od stron zgłoszenia, a gdy zarzut dotyczy zarządu albo właściciela firmy, powierzenie sprawy podmiotowi spoza firmy. Postępowanie obejmuje przyjęcie zgłoszenia, ocenę wstępną ze środkami tymczasowymi, wysłuchanie stron i świadków, raport końcowy oraz decyzję pracodawcy. Kodeks pracy (dalej: k.p.) nie opisuje tych etapów, więc ustala je pracodawca.

Czy komisja antymobbingowa jest obowiązkowa?

Nie. Kodeks pracy nie przewiduje komisji antymobbingowej ani nie określa jej składu. Od 5 listopada 2026 r. każdy pracodawca musi jednak systematycznie przeciwdziałać mobbingowi, w tym przez „wykrywanie mobbingu oraz właściwe reagowanie na mobbing” (art. 94³ § 1 k.p.), a wobec dyskryminacji i molestowania analogiczny obowiązek wynika z art. 18³g k.p.. Formę postępowania wybiera pracodawca: może powierzyć sprawę komisji, jednej osobie albo podmiotowi zewnętrznemu. Zgłoszenie opisujące zachowania, które mogą stanowić mobbing, powinno zostać wyjaśnione w postępowaniu. Zgłoszenie oczywiście bezzasadne (np. spór wyłącznie o wysokość premii przyznanej zgodnie z regulaminem wynagradzania) albo ponowione bez nowych faktów może zakończyć się krótką pisemną oceną wstępną.

Pracodawca zatrudniający co najmniej 10 pracowników ustala ponadto w regulaminie reguły, procedury i częstotliwość działań w obszarach naruszania godności, naruszania zasady równego traktowania, dyskryminacji oraz mobbingu, jeżeli nie określa ich układ zbiorowy pracy ani regulamin pracy (art. 94³a § 1 k.p.). Ma na to 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 1046, dalej: ustawa nowelizująca), czyli do 5 maja 2027 r. (art. 4). Obowiązek reagowania na zgłoszenia nie czeka na ten termin i obejmuje także nękanie, które zaczęło się przed 5 listopada 2026 r. i trwało po tej dacie (art. 3 ustawy nowelizującej). Definicję mobbingu opisałem w artykule o mobbingu od 5 listopada 2026 r., a regulamin w tekście o regulaminie antymobbingowym.

Ile osób i kto powinien zasiadać w komisji antymobbingowej?

Kodeks pracy nie określa liczby członków komisji ani ich kwalifikacji. W komisji trzyosobowej powinny zasiadać osoba znająca prawo pracy, przedstawiciel działu HR albo compliance oraz osoba spoza działu, którego dotyczy zgłoszenie. W małej firmie postępowanie może prowadzić jedna osoba, jeżeli nie zależy od żadnej ze stron.

Przepisy nie wymieniają osób wyłączonych z komisji, ale nie powinni w niej zasiadać zgłaszający, osoba wskazana w zgłoszeniu, ich bezpośredni przełożeni, podwładni osoby wskazanej ani świadkowie zdarzeń. Sama zależność służbowa nie dowodzi stronniczości, ale ułatwia podważenie bezstronności raportu. Konflikt interesów może wynikać też z innych okoliczności, np. z niedawnej decyzji o awansie, o który ubiegały się obie strony. Każdy członek przed pierwszą czynnością podpisuje oświadczenie o bezstronności i poufności, a procedura wskazuje, kto odsuwa członka od sprawy, gdy w toku wyjdzie na jaw jego zależność.

Niezależność komisji sąd ocenia po faktach. Sąd Apelacyjny w Gdańsku uznał za niezasadny zarzut powódki, dyrektor departamentu spółki zajmującej się dystrybucją energii elektrycznej, że postępowanie antymobbingowe prowadził wobec niej podmiot niebezstronny. Komisja składała się z psychologów i prawników niezatrudnionych w grupie kapitałowej pozwanej i pracujących na podstawie umowy z całą grupą, raportowała wyłącznie do rady grupy i obradowała poza siedzibą pracodawcy, a zarząd spółki nie znał sprawy do jej zakończenia; sąd oddalił apelację powódki (wyrok z 30 lipca 2020 r., III APa 2/20).

Gdy zgłoszenie dotyczy członka zarządu, wspólnika albo dyrektora, któremu podlegają członkowie komisji, ich zależność służbowa utrudnia wykazanie bezstronności, a zmiana przewodniczącego tego nie usuwa. Pracodawca może ryzyko ograniczyć: wyłączyć z komisji osoby podległe objętemu zarzutem, wyznaczyć organ, któremu komisja przedstawia raport z pominięciem tej osoby, i zapewnić komisji samodzielność. Najbezpieczniej jest jednak powierzyć sprawę osobie spoza firmy, np. prawnikowi albo mediatorowi, choć przepisy tego nie nakazują.

Gdy zarzut dotyczy jedynego członka zarządu albo samego przedsiębiorcy, zlecenie wydawałaby osoba objęta zarzutem. Czynności z zakresu prawa pracy dokonuje za pracodawcę „osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba” (art. 3¹ § 1 k.p.), a kto działa wobec członka zarządu, zależy od formy prawnej pracodawcy, umowy albo statutu, nie od samego regulaminu. Pracodawca powinien zweryfikować te dokumenty przed pierwszym zgłoszeniem, a regulamin wskazać osobę lub organ zlecający postępowanie oraz podmiot zastępczy spoza struktury pracodawcy, który poprowadzi je zamiast komisji wewnętrznej.

Jak przebiega postępowanie wyjaśniające komisji antymobbingowej i ile trwa?

Kodeks pracy nie określa przebiegu postępowania, więc procedurę ustala pracodawca, a zatrudniający co najmniej 10 pracowników zapisuje ją w regulaminie (art. 94³a § 1 k.p.). Etapy i terminy poniżej to moja propozycja, nie wymóg ustawowy.

Postępowanie wyjaśniające w sprawie mobbingu

1

Etap 1

Przyjęcie zgłoszenia

Potwierdzenie odbioru, wskazanie osoby prowadzącej sprawę, sprawdzenie konfliktu interesów, zabezpieczenie dowodów, które mogą zniknąć (komunikatory, nagrania z monitoringu, rejestry dostępu), ograniczenie dostępu do zgłoszenia.

propozycja: do 3 dni roboczych
2

Etap 2

Ocena wstępna i środki tymczasowe

Ustalenie, czy zarzut dotyczy mobbingu, dyskryminacji (w tym molestowania) czy naruszenia dóbr osobistych, ocena ryzyka odwetu, ewentualne rozdzielenie stron i powołanie komisji. Odmowę wszczęcia postępowania pracodawca uzasadnia na piśmie.

propozycja: do 7 dni od zgłoszenia
3

Etap 3

Wysłuchania i dowody

Odrębne wysłuchanie zgłaszającego, osoby wskazanej i świadków. Protokół odczytuje się osobie wysłuchanej, która może zgłosić uwagi i go podpisać; odmowę podpisu odnotowuje się w protokole.

4

Etap 4

Raport końcowy

Ustalenia faktyczne z oceną dowodów, a w osobnej części zalecenia dla pracodawcy.

propozycja: do 30 dni od zgłoszenia
5

Etap 5

Decyzja i informacja o wyniku

Pracodawca decyduje o działaniach naprawczych i informuje strony o wyniku w zakresie, który ich dotyczy.

Środki tymczasowe

Środki tymczasowe (rozdzielenie stron, zmiana przełożonego, ograniczenie kontaktu) nie mogą pogarszać sytuacji zgłaszającego. Skorzystanie z uprawnień z tytułu naruszenia prawa pracy „nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika”, a ochrona obejmuje też pracownika, który udzielił zgłaszającemu wsparcia. Ochrona nie przysługuje pracownikowi, „który wiedział, że do naruszenia prawa pracy nie doszło” (art. 18³e § 1, 3 i 4 k.p.). Dlatego pracodawca powinien zmieniać organizację pracy osoby wskazanej, a nie przenosić zgłaszającego wbrew jego woli. Neutralna zmiana obejmująca cały zespół, np. nowy grafik, której przyczyną nie jest zgłoszenie, nie jest niekorzystnym traktowaniem z powodu zgłoszenia.

Środek nie przesądza o winie osoby wskazanej, więc powinien być neutralny, proporcjonalny i ograniczony w czasie, a pismo o nim wskazuje przyczynę, okres i termin przeglądu, bez sformułowań o winie. Środki pilne i krótkie, np. czasowe odebranie przełożonemu nadzoru nad zgłaszającym, można zastosować od razu i wysłuchać osobę wskazaną niezwłocznie potem; zmianę stanowiska, miejsca pracy albo zakresu obowiązków stosuje się po jej wysłuchaniu. Jednostronna zmiana warunków pracy lub płacy wynikających z umowy wymaga wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 § 1 i 2 k.p.), a bez niego pracodawca może powierzyć inną pracę tylko „w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy” i „na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika” (art. 42 § 4 k.p.).

Mobbing, molestowanie czy naruszenie dóbr osobistych

Komisja powinna od początku ustalić podstawę zarzutu, bo od niej zależy ciężar dowodu.

Cecha odróżniająca Przykład
Mobbing (art. 94³ § 2 k.p.) „zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika”, bez wymogu związku z przyczyną dyskryminacji przełożony przez kilka miesięcy ośmiesza pracownika na naradach zespołu
Molestowanie i molestowanie seksualne (art. 18³a § 5 pkt 2 i § 6 k.p.) przejaw dyskryminowania, więc związek z przyczyną dyskryminacji, np. wiekiem albo płcią; uporczywość nie jest wymagana przełożony komentuje wiek pracownika i sugeruje, że ten „nie nadąża”
Naruszenie dóbr osobistych (art. 11¹ k.p.) naruszenie np. czci, dobrego imienia albo prywatności pracownika, także jednorazowe przełożony rozsyła do całego działu e-mail z obraźliwą oceną pracownika

Molestowanie jest przejawem dyskryminowania, więc wymaga związku z przyczyną dyskryminacji (art. 18³a § 5 w zw. z § 2 i 1 k.p.), a nękanie bez takiej przyczyny nim nie jest. Uporczywość nie jest jednak wymagana, więc te same zdarzenia, np. powtarzające się komentarze przełożonego o wieku pracownika, mogą być jednocześnie mobbingiem i molestowaniem, a raport powinien ocenić je pod kątem każdej z możliwych podstaw. Przemawia za tym art. 477⁶a k.p.c., dodany ustawą nowelizującą: sąd w sprawie o zadośćuczynienie lub odszkodowanie z tytułu naruszenia dóbr osobistych, zasady równego traktowania lub mobbingu nie może oddalić powództwa, „jeżeli ustalony stan faktyczny sprawy wskazuje na zasadność powództwa z tytułu innego niż wskazany przez pracownika”.

Ciężar dowodu w postępowaniu przed komisją

Art. 18³f k.p., dodany ustawą nowelizującą, stosuje się w „postępowaniach o naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu”, toczących się przed sądem albo na podstawie obowiązujących u pracodawcy „przepisów lub postanowień wydanych w celu wykonania obowiązków wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego”. Osoba zarzucająca naruszenie musi je uprawdopodobnić, a pracodawca „jest obowiązany wykazać, że nie dopuścił się jej naruszenia”. Moim zdaniem regulamin z art. 94³a k.p. należy do tej drugiej kategorii, więc w sprawie o dyskryminację albo molestowanie komisja nie może uznać zgłoszenia za bezzasadne tylko dlatego, że zgłaszający nie przedstawił pełnego dowodu. Jeżeli uprawdopodobnił naruszenie (np. e-mailami i grafikami pracy pokazującymi, że przełożony odbierał premiowane dyżury tylko pracownikom, którzy ukończyli 50 lat), raport powinien wskazać obiektywne kryteria i dowody, na których pracodawca opiera wniosek, że do naruszenia nie doszło. Komisja nadal może uznać zgłoszenie za bezzasadne po rzetelnej ocenie dowodów. Zarzut samego mobbingu, bez związku z przyczyną dyskryminacji, do tej kategorii nie należy, a dowody przedstawia wtedy pracownik. Art. 18³f obowiązuje od 5 listopada 2026 r. i nie ma jeszcze orzecznictwa, które rozstrzygałoby, czy obejmuje procedurę komisji, więc do czasu wypowiedzi sądów pracodawca powinien przyjmować wobec zgłaszającego łagodniejszy standard.

Raport końcowy jako dowód i źródło ryzyka

Komisja nie jest sądem, ale jej raport może trafić do akt procesu: sąd może zobowiązać pracodawcę do przedstawienia dokumentu stanowiącego „dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy” (art. 248 § 1 k.p.c.). Podpisany raport jest dokumentem prywatnym i dowodzi tylko tego, że jego autorzy złożyli zawarte w nim oświadczenie (art. 245 k.p.c.), więc w aktach trzeba zachować same dowody, a raport powinien oddzielać ustalenia od ocen i wskazywać dowód przy każdym ustaleniu. Braki procedury (brak protokołu, opóźnione wysłuchanie, pominięty świadek) pełnomocnik pracownika przedstawi jako naruszenie obowiązku z art. 94³ § 1 k.p.

Raport może też obciążyć pracodawcę swoją treścią. W sprawie przeciwko Poczcie Polskiej S.A. kierownictwo i pracownicy urzędu pocztowego, którym komisja antymobbingowa przypisała w raportach udział w grupie podejmującej działania mobbingowe, pozwali pracodawcę o ochronę dóbr osobistych, a sądy ustaliły, że ich postępowanie nie nosiło znamion mobbingu. Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał na gruncie ochrony dóbr osobistych, że komisja działająca według polityki przyjętej uchwałą zarządu, w której pracodawca zobowiązał się stosować jej ustalenia, wykonuje zadania pracodawcy, a pracodawca odpowiada za jej działania jak za własne. Komisja, choć nie jest sądem, nie może ignorować niezależności, bezstronności ani prawa do obrony: dwie powódki dowiedziały się, że są obwinione, dopiero po wydaniu końcowej decyzji. Wyrok sądu okręgowego, który nakazał pracodawcy złożyć powodom oświadczenia z wyrazami ubolewania z powodu naruszenia ich dobrego imienia przez nieprawdziwe twierdzenia raportów i oparte na nich decyzje o przeniesieniu do innych urzędów, sąd apelacyjny utrzymał, zmieniając go tylko w jednym punkcie (wyrok z 27 stycznia 2016 r., III APa 20/15).

Terminy i dane osobowe w pracach komisji

Kodeks pracy nie wyznacza terminu na powołanie komisji ani na zakończenie postępowania, a terminy z osi powyżej to moja propozycja. Terminy ustawowe dotyczą tylko regulaminu: 30 dni na uzgodnienia z organizacjami związkowymi albo przedstawicielami pracowników, po których pracodawca ustala treść sam, oraz wejście w życie po 2 tygodniach od podania regulaminu do wiadomości pracowników (art. 94³a § 4-6 k.p. i art. 104³ § 1 k.p.). Przekroczenie terminu z procedury wewnętrznej nie unieważnia postępowania, ale wielomiesięczną zwłokę trudno pogodzić z obowiązkiem właściwego reagowania, więc procedura powinna pozwalać przedłużyć termin w sprawie z wieloma zdarzeniami albo świadkami, jeżeli komisja poda stronom przyczynę.

Poufność nie oznacza anonimowości zarzutów. Osoba wskazana powinna poznać ich istotę w zakresie pozwalającym odpowiedzieć (opis zachowań, przybliżony czas i okoliczności) i przed sporządzeniem raportu móc wskazać własnych świadków i dowody. Jeżeli wnosi o wysłuchanie konkretnego świadka, komisja powinna to zrobić albo w raporcie wyjaśnić, dlaczego go pominęła.

Do danych osobowych w postępowaniu stosuje się rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO). Podstawą przetwarzania zwykłych danych jest zazwyczaj obowiązek prawny z art. 94³ § 1 k.p. (art. 6 ust. 1 lit. c RODO), w granicach zasady minimalizacji (art. 5 ust. 1 lit. c RODO). Dane o zdrowiu, np. o zwolnieniach lekarskich albo skutkach nękania, to szczególna kategoria (art. 9 RODO). Komisja powinna je zbierać tylko wtedy, gdy bez nich nie da się ocenić zarzutu, i poprzestawać na informacjach, które pracownik sam przekazał, bo zgoda pracownika jest podstawą przetwarzania takich danych tylko wtedy, gdy ich przekazanie następuje z jego inicjatywy (art. 22¹b § 1 k.p.). Dostęp do nich mają wyłącznie osoby z pisemnym upoważnieniem pracodawcy, więc upoważnienie powinien dostać każdy członek komisji (art. 22¹b § 3 k.p.). Podmiot zewnętrzny działający na polecenie pracodawcy jest podmiotem przetwarzającym i wymaga umowy powierzenia (art. 28 ust. 3 RODO). To wniosek z przepisów, a nie z orzeczeń ani wytycznych organu ochrony danych, więc procedurę powinien uzgodnić z inspektorem ochrony danych pracodawca, który go wyznaczył.

Pomoc prawna dla pracodawców w sprawach mobbingu

Przygotowuję regulaminy i procedury antymobbingowe zgodne z art. 94³a k.p., prowadzę uzgodnienia ze związkami zawodowymi albo przedstawicielami pracowników i doradzam komisjom w toku konkretnych spraw. Zakres pomocy opisuję na stronach regulamin antymobbingowy i prawo pracy dla pracodawców, a gotowy wzór jest w pakiecie antymobbingowym. Jeżeli zgłoszenie już wpłynęło, napisz do mnie.

Źródła

Powiązane materiały

Dalsze lektury z podobnym kontekstem odbiorcy lub kategorii.