Przejdź do treści
Kto jest właścicielem kodu: prawa autorskie do oprogramowania od software house'u i freelancera

Poradnik

Kto jest właścicielem kodu: prawa autorskie do oprogramowania od software house'u i freelancera

Firma zapłaciła za aplikację, ma ją na swoich serwerach i uważa ją za swoją. Jeżeli kod napisał software house albo freelancer, a umowa nie przenosi praw na piśmie, prawa autorskie zostały przy wykonawcy, a firma ma najwyżej licencję. Wyjaśniam, co wolno zrobić z takim kodem, kiedy licencja może wygasnąć i jak uporządkować prawa, zanim dostawca odejdzie.

Stan prawny na dzień 18 listopada 2026 r.

Kod należy do tego, kto go napisał, chyba że pisał go twój pracownik w ramach swoich obowiązków albo wykonawca przeniósł na ciebie prawa w pisemnej umowie. Prawa majątkowe do programu stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy „przysługują pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej” (art. 74 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, dalej pr. aut.). Przy software housie i freelancerze takiej reguły nie ma. Zapłacona faktura, odbiór i pliki na twoim serwerze praw nie przenoszą (art. 52 ust. 1 pr. aut.), a „W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji” (art. 65 pr. aut.).

Jeżeli więc umowa z dostawcą nie zawiera zdania o przeniesieniu autorskich praw majątkowych, twoja firma korzysta z systemu na podstawie licencji. Jej zakres trzeba odtworzyć z umowy, korespondencji i celu współpracy, a w kilku ważnych sprawach ustawa rozstrzyga wątpliwości na korzyść twórcy. Jak zapisać prawa w nowej umowie, opisałem w artykułach o licencji i przeniesieniu praw autorskich i o umowie B2B z programistą. Tu zajmuję się sytuacją, w której system już działa, a umowa o prawach milczy.

Czy prawo autorskie chroni kod źródłowy i kto ma do niego prawa?

Program komputerowy podlega ochronie jak utwór literacki, a ochrona „obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia” (art. 74 ust. 1 i 2 pr. aut.), więc zarówno kod źródłowy, jak i wersję wykonywalną. Nie chroni się natomiast idei i zasad, na których opiera się program. Kto ma prawa do konkretnego kodu, zależy od tego, kto go napisał i na jakiej podstawie.

Kto ma prawa do kodu, gdy umowa o nich milczy
Czyje są prawa Co sprawdzić
Pracownik na etacie Pracodawcy, jeżeli kod powstał w ramach obowiązków pracownika Zakres obowiązków w umowie o pracę albo opisie stanowiska
Programista na B2B albo zleceniu Programisty Pisemne przeniesienie praw z wymienionymi polami eksploatacji
Software house Software house'u albo jego programistów Umowę z dostawcą i to, czy on sam nabył prawa od swoich programistów
Biblioteki i komponenty osób trzecich Ich autorów, na warunkach ich licencji Wykaz komponentów i ich licencji

Software house może przenieść na ciebie tylko te prawa, które sam ma. Jeżeli system pisali u niego programiści na umowach B2B, a on nie nabył od nich praw na piśmie, nawet dobrze napisana umowa z twoją firmą nie da ci praw do ich części kodu. Dlatego przy audycie sprawdzam cały łańcuch, od programisty przez dostawcę do zamawiającego.

Programista na etacie też nie oznacza automatycznie, że kod jest twój. Reguła z art. 74 ust. 3 pr. aut. obejmuje tylko program stworzony w wyniku wykonywania obowiązków pracowniczych. Narzędzie, które pracownik napisał poza zakresem swoich zadań, zostaje przy nim, jeżeli umowa nie stanowi inaczej.

Co możesz zrobić z programem, do którego masz tylko licencję?

Możesz korzystać z programu zgodnie z jego przeznaczeniem i poprawiać w nim błędy. Osoba, która legalnie weszła w posiadanie programu, może bez zgody uprawnionego go zwielokrotniać i zmieniać, jeżeli jest to niezbędne do korzystania z niego zgodnie z przeznaczeniem, „w tym do poprawiania błędów” (art. 75 ust. 1 pr. aut.), chyba że umowa stanowi inaczej. Trybunał Sprawiedliwości UE wyjaśnił, że uprawniony nabywca może w tym celu nawet zdekompilować program, ale tylko w zakresie koniecznym do poprawienia błędów, a umowa nie może całkowicie wyłączyć możliwości ich poprawiania (wyrok z 6 października 2021 r., C-13/20 Top System).

Integracja z nowym systemem jest dopuszczalna w węższym zakresie. Licencjobiorca albo osoba działająca na jego rzecz może zwielokrotniać kod i tłumaczyć jego formę, jeżeli jest to niezbędne do uzyskania informacji koniecznych do współdziałania niezależnie stworzonego programu z innymi programami, a tych informacji nie było wcześniej łatwo dostępnych (art. 75 ust. 2 pkt 3 pr. aut.). Tak uzyskanych informacji nie wolno potem wykorzystać do napisania programu o istotnie podobnej formie wyrażenia (art. 75 ust. 3 pr. aut.).

Rozwijanie systemu o nowe funkcje to już co innego. Zmiany w programie należą do autorskich praw majątkowych (art. 74 ust. 4 pkt 2 pr. aut.), a licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do korzystania z utworu, jeżeli umowa nie stanowi inaczej (art. 67 ust. 3 pr. aut.). Bez zgody autora nie zlecisz więc rozbudowy systemu nowemu wykonawcy.

Osobnym problemem jest kod źródłowy, ponieważ samo prawo do programu nie daje roszczenia o jego wydanie. Sądy w Warszawie oddaliły żądanie wydania kodów źródłowych platformy internetowej, choć wykonawca przeniósł na zamawiającego prawa do programu i zgodził się na jego modyfikację i rozbudowę, ponieważ umowa nie zobowiązywała go do przekazania kodu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 września 2014 r., I ACa 315/14). Ten sam sąd, powołując się na tamto orzeczenie, wskazał w kolejnej sprawie, że obowiązek wydania kodów musi wynikać z umowy, a wątpliwości przemawiają na korzyść twórcy (wyrok z 9 stycznia 2023 r., VI ACa 762/21). Jeżeli masz tylko wersję wykonywalną, nawet szerokie prawa nie pozwolą ci samodzielnie rozwijać systemu.

Zostaje droga, której dostawca nie zablokuje, czyli napisanie nowego systemu od zera. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że ani zbiór funkcji programu, ani język programowania i format plików danych nie podlegają ochronie prawa autorskiego (wyrok z 2 maja 2012 r., C-406/10 SAS Institute). Nowy wykonawca może więc odtworzyć te same funkcje, o ile nie kopiuje cudzego kodu.

Kiedy licencja na twój system może wygasnąć?

Jeżeli umowa nie określa czasu, licencja uprawnia do korzystania z utworu „w okresie pięciu lat” w państwie siedziby licencjobiorcy, a po tym terminie wygasa (art. 66 pr. aut.). Ten przepis dotyczy także licencji, która wynika tylko z art. 65 pr. aut., ale stosuje się go dopiero wtedy, gdy z umowy nie da się ustalić, na jak długo ją udzielono (A. Niewęgłowski, Prawo autorskie. Komentarz, wyd. II, 2025, komentarz do art. 66 i 67). Czas licencji może więc wynikać z korespondencji, specyfikacji i celu zamówienia. Sąd Najwyższy przyjął w jednej ze spraw, że z okoliczności zawarcia umowy wynikała licencja niewyłączna na czas nieoznaczony, choć strony nie napisały tego wprost (wyrok z 14 września 2005 r., III CK 124/05). System, który działa u ciebie od kilku lat na podstawie umowy niemówiącej nic o prawach ani o czasie korzystania, może jednak działać na licencji, która już wygasła, a dłuższy czas korzystania trzeba będzie wykazać w sporze.

Licencja na czas nieoznaczony też nie daje pełnego bezpieczeństwa. Twórca może ją wypowiedzieć, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, „na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego”, a licencję udzieloną na dłużej niż pięć lat po upływie tego okresu uważa się za udzieloną na czas nieoznaczony (art. 68 pr. aut.). Do tego licencja jest niewyłączna, jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności (art. 67 ust. 2 pr. aut.), więc dostawca może sprzedać ten sam system twojej konkurencji.

Co zrobić, gdy dostawca odchodzi albo upada?

Prawa najłatwiej uporządkować, póki współpraca trwa. Wystarczy aneks, w którym dostawca przenosi autorskie prawa majątkowe do kodu napisanego dla twojej firmy na wymienionych polach eksploatacji (art. 41 ust. 2 pr. aut.) i zobowiązuje się wydać kod źródłowy, dokumentację oraz skrypty wdrożeniowe. Aneks wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 pr. aut.), a prawa przechodzą z chwilą przyjęcia utworu, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 64 pr. aut.), dlatego odbiór kodu źródłowego trzeba potwierdzić protokołem. Po rozstaniu ten sam aneks zwykle kosztuje więcej, ponieważ dostawca wie, że bez niego nie rozwiniesz systemu.

Upadłość dostawcy dodatkowo komplikuje sprawę. Samo ogłoszenie upadłości licencji nie rozwiązuje (A. Niewęgłowski, Prawo autorskie. Komentarz, wyd. II, 2025, komentarz do art. 68), ale syndyk może za zgodą sędziego-komisarza odstąpić od umowy wzajemnej, której zobowiązania nie zostały wykonane w całości (art. 98 ust. 1 Prawa upadłościowego), a od umowy innej niż wzajemna także na podstawie art. 98 ust. 1c. Na taką sytuację stosuje się depozyt kodu źródłowego (escrow), w którym dostawca regularnie przekazuje aktualny kod niezależnemu depozytariuszowi, a ten wydaje go twojej firmie, gdy dostawca upadnie albo przestanie świadczyć wsparcie. Ustawa tej konstrukcji nie reguluje, więc o tym, kiedy i komu depozytariusz wyda kod, decyduje wyłącznie umowa. Sam depozyt nie zastąpi też przeniesienia praw albo licencji na rozwijanie systemu.

Co sprawdzić, zanim dostawca systemu odejdzie

  1. 1

    Zapis o przeniesieniu praw

    Czy umowa albo aneks wprost przenoszą autorskie prawa majątkowe do kodu i są podpisane własnoręcznie lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

  2. 2

    Zmiany w programie

    Czy umowa wymienia zmiany w programie jako pole eksploatacji i pozwala zlecać je innym wykonawcom.

  3. 3

    Kod źródłowy

    Czy masz aktualne repozytorium z historią zmian, dokumentację i skrypty wdrożeniowe, a ich odbiór potwierdza protokół.

  4. 4

    Łańcuch praw

    Czy dostawca nabył prawa od programistów i podwykonawców, którzy pisali kod.

  5. 5

    Komponenty osób trzecich

    Czy masz wykaz bibliotek open source i ich licencji.

  6. 6

    Czas licencji

    Jeżeli masz tylko licencję, czy umowa określa jej czas i wyłącza wypowiedzenie.

Prawa do oprogramowania twojej firmy

Sprawdzę umowy z dostawcami i programistami i ustalę, do których części systemu masz prawa, a do których tylko licencję. Przygotuję aneks przenoszący prawa i zobowiązanie do wydania kodu źródłowego, a przy zmianie dostawcy albo przed rozmową z inwestorem przeprowadzę audyt łańcucha praw. Zakres usług opisuję na stronach umowy IT i prawo autorskie, a umowę możesz mi przesłać przez formularz kontaktowy.

Źródła

  • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 41, 52, 53, 64, 65, 66, 67, 68, 74 i 75, Dz.U. 2025 poz. 24 ze zm. link
  • Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, art. 98 ust. 1 i 1c, Dz.U. 2026 poz. 913. link
  • A. Niewęgłowski, Prawo autorskie. Komentarz, wyd. II, Wolters Kluwer 2025, komentarz do art. 66, 67 i 68.
  • Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 6 października 2021 r., C-13/20 Top System, dekompilacja w celu poprawienia błędów. link
  • Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 2 maja 2012 r., C-406/10 SAS Institute, funkcje programu poza ochroną. link
  • Wyrok Sądu Najwyższego z 14 września 2005 r., III CK 124/05, licencja niewyłączna na czas nieoznaczony ustalona z okoliczności zawarcia umowy. link
  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 września 2014 r., I ACa 315/14, brak obowiązku wydania kodów źródłowych mimo przeniesienia praw. link
  • Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 stycznia 2023 r., VI ACa 762/21, obowiązek wydania kodów źródłowych. link

Powiązane znaczniki

Powiązane materiały

Dalsze lektury z podobnym kontekstem odbiorcy lub kategorii.