Stan prawny na dzień 11 listopada 2026 r.
Umowa B2B z programistą zabezpiecza firmę, jeżeli zawiera trzy elementy: przeniesienie autorskich praw majątkowych do kodu z wymienionymi polami eksploatacji, klauzulę poufności z zasadami dostępu do repozytoriów oraz zakaz konkurencji ograniczony do konkretnych klientów i czasu. Do tego dochodzi pytanie, czy współpraca jest rzeczywiście w formie B2B, bo decyduje o tym jej przebieg, a nie sama nazwa umowy.
Prawa do programu z mocy ustawy dostaje tylko pracodawca, gdy program stworzył pracownik „w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy” (art. 74 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, dalej: pr. aut.). Faktura, dostęp do repozytorium i przekazane pliki praw nie przenoszą, bo przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych, jeżeli umowa nie stanowi inaczej (art. 52 ust. 1 pr. aut.). Co więcej, „W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji” (art. 65 pr. aut.). Firma może więc mieć najwyżej licencję wywiedzioną z przebiegu współpracy, której zakres będzie sporny. Przykład: inwestor pyta, czy firma może sprzedać produkt albo zlecić jego rozwój innemu zespołowi. Licencja z samych faktur i dostępu do repozytorium nie daje na to pewnej odpowiedzi. Różnice między licencją a przeniesieniem praw opisałem w osobnym artykule.
Pięć rzeczy do sprawdzenia przed podpisaniem umowy z programistą
-
1
Forma
Umowa i każdy aneks są podpisane własnoręcznie albo kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Akceptacja warunków w mailu lub komunikatorze nie wystarczy.
-
2
Prawa i pola eksploatacji
Umowa opisuje rezultaty prac, do których przechodzą prawa, wymienia sposoby korzystania z kodu potrzebne w modelu biznesowym i wskazuje moment przejścia praw.
-
3
Zmiany w kodzie
Umowa wymienia zmiany programu jako pole eksploatacji, zezwala na korzystanie z opracowań i pozwala zlecać rozwój kodu innym wykonawcom.
-
4
Komponenty osób trzecich
Programista prowadzi wykaz użytych komponentów open source i ich licencji, a komponenty copyleft uzgadnia z firmą przed użyciem.
-
5
Dostęp, poufność i wyjście
Dostęp do repozytoriów wynika z zadań programisty, obowiązuje klauzula poufności, a po zakończeniu współpracy firma odbiera konta, klucze i tokeny.
Przeniesienie praw autorskich do kodu
Forma: pismo albo kwalifikowany podpis
Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 pr. aut.). Akceptacja warunków w mailu tej formy nie spełnia. Z formą pisemną równoważne jest oświadczenie w postaci elektronicznej opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 78¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, dalej: k.c.). Ta sama forma dotyczy aneksu, który porządkuje prawa do kodu napisanego wcześniej.
Umowa na cały przyszły kod
Przy stałej współpracy firma chciałaby jedną klauzulą objąć cały kod, który programista dopiero napisze. Ustawa to wyklucza: „Nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości” (art. 41 ust. 3 pr. aut.). Zapis „programista przenosi prawa do całego kodu, który napisze w czasie współpracy” jest więc w tej części nieważny. Bezpieczniej wiązać przejście praw z konkretnym zleceniem, modułem albo etapem, opisanym w załączniku lub protokole odbioru.
Klauzula na cały przyszły kod nie działa
Przy umowie na czas nieokreślony z zapisem o przeniesieniu praw do wszystkiego, co programista napisze w przyszłości, prawa do kodu powstałego po podpisaniu umowy mogą nie przejść, choć firma płaciła za całą współpracę. Zweryfikuj, czy prawa przechodzą z odbiorem konkretnego modułu, etapu albo zlecenia.
Pola eksploatacji
Umowa obejmuje tylko pola eksploatacji „wyraźnie w nich wymienione” (art. 41 ust. 2 pr. aut.) i znane w chwili jej zawarcia (art. 41 ust. 4 pr. aut.). Formuła „wszelkie prawa do oprogramowania” jest ryzykowna. Sąd ustali zakres umowy także według art. 65 k.c., a w wyroku z 5 października 2018 r., I CSK 596/17, Sąd Najwyższy uznał w okolicznościach sprawy za wystarczające odesłanie do pól z art. 50 pr. aut. W razie wątpliwości orzecznictwo przyjmuje jednak węższy zakres, więc wyliczenie pól jest bezpieczniejsze. Dla programu punktem wyjścia jest art. 74 ust. 4 pr. aut. (zwielokrotnianie, zmiany, rozpowszechnianie), przełożony na model biznesowy firmy:
| Co powinna obejmować umowa | |
|---|---|
| Rozwój produktu przez kolejnych wykonawców | zmiany programu (art. 74 ust. 4 pkt 2 pr. aut.) i prawo do zlecania ich innym |
| SaaS | zwielokrotnianie programu na serwerach, zmiany programu i opis udostępniania funkcji użytkownikom |
| Sprzedaż licencji klientom | rozpowszechnianie kopii i prawo do udzielania licencji oraz dalszego przenoszenia praw (art. 41 ust. 1 pkt 2 pr. aut.) |
| Wdrożenie u klienta | zwielokrotnianie przy instalacji i rozpowszechnianie kopii |
Ustawa nie zna pola eksploatacji o nazwie SaaS. Uruchamianie kodu na serwerach firmy mieści się w zwielokrotnianiu, na które zgody wymaga art. 74 ust. 4 pkt 1 pr. aut., ale samego udostępniania funkcji przez internet ustawa wprost nie przesądza, dlatego umowa powinna ten model opisać.
Moment przejścia praw i wynagrodzenie
Jeżeli umowa nie wskazuje momentu przejścia praw, prawa przechodzą z przyjęciem utworu (art. 64 pr. aut.), więc protokół odbioru powinien mieć datę. Gdy strony wiążą przejście praw z zapłatą, firma potrzebuje licencji na okres do zapłaty, żeby móc już wdrożyć i utrzymywać kod.
Art. 77 ust. 1 pr. aut. wyłącza wobec programów komputerowych m.in. art. 43 i 44 (domniemanie wynagrodzenia i jego podwyższenie), ale nie art. 45. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, programiście przysługuje więc odrębne wynagrodzenie za każde pole eksploatacji. Umowa powinna wprost stwierdzić, że stawka B2B obejmuje przeniesienie praw na wszystkich wymienionych polach.
Zmiany w kodzie i prawa osobiste
Prawo do zmian w programie należy do praw majątkowych (art. 74 ust. 4 pkt 2 pr. aut.), więc firma nabywa je, jeżeli umowa wymienia zmiany jako pole eksploatacji. Poprawianie błędów przez osobę, która legalnie korzysta z programu, nie wymaga zgody, o ile umowa nie stanowi inaczej (art. 75 ust. 1 pr. aut.), ale ten wyjątek nie obejmuje rozwijania systemu o nowe funkcje. Art. 77 ust. 1 nie wyłącza przy tym art. 46 pr. aut.: twórca zachowuje prawo zezwalania na korzystanie z opracowań, „mimo że w umowie postanowiono o przeniesieniu całości autorskich praw majątkowych”, jeżeli umowa nie stanowi inaczej. Umowa powinna więc wprost zezwalać firmie na korzystanie z opracowań i na udzielanie tej zgody dalej, bo przy głębokiej przeróbce kodu przez nowy zespół autor może się sprzeciwić.
Autorskich praw osobistych nie da się przenieść (art. 16 pr. aut.). Wobec programów art. 77 ust. 1 wyłącza jednak prawo do nienaruszalności utworu, decydowania o pierwszym udostępnieniu i nadzoru nad korzystaniem (art. 16 pkt 3-5). Programista nie zablokuje więc zmian w kodzie powołując się na prawa osobiste, ale zachowuje prawo do autorstwa i oznaczenia utworu nazwiskiem. Umowa może przewidywać, że nie będzie z tego prawa korzystał, na przykład nie zażąda umieszczenia nazwiska w aplikacji. Dokumentacja i grafiki interfejsu nie są programem, więc przy nich programistę chronią wszystkie prawa osobiste i zobowiązanie trzeba ująć szerzej.
Kod, pliki, dostępy i komponenty osób trzecich
W przedmiocie umowy trzeba rozdzielić trzy sprawy:
przeniesienie praw do utworów: kod źródłowy i wynikowy, dokumentacja, grafiki interfejsu;
licencje na komponenty osób trzecich i na wcześniejsze biblioteki programisty, z których korzysta w kolejnych projektach (tych praw zwykle nie przenosi, tylko udziela szerokiej licencji);
wydanie plików i dostępów: repozytoria, skrypty wdrożeniowe, konfiguracje, schematy danych.
Część plików technicznych może nie być utworem, bo prawo autorskie nie chroni idei i zasad będących podstawą elementów programu (art. 74 ust. 2 pr. aut.). Przy nich firma potrzebuje zobowiązania do wydania, a nie przeniesienia praw. Bez skryptów wdrożeniowych i konfiguracji nikt poza autorem może nie uruchomić aplikacji, do której firma ma prawa.
Open source
Skutki użycia biblioteki open source zależą od jej licencji. Licencja MIT wymaga dołączenia do kopii informacji o prawach autorskich i tekstu licencji. GPL v3 wiąże obowiązek udostępnienia kodu źródłowego z przekazaniem programu innym osobom (sekcje 5 i 6), więc dotyczy aplikacji instalowanej u klienta, a nie programu działającego wyłącznie na serwerach firmy (sekcja 2). AGPL v3 idzie dalej: zmodyfikowana wersja musi oferować kod źródłowy także użytkownikom korzystającym z niej przez sieć (sekcja 13). Umowa powinna zobowiązywać programistę do prowadzenia wykazu komponentów i ich licencji oraz do uzgadniania z firmą komponentów copyleft przed użyciem.
| Skutek dla firmy | Co wpisać lub zrobić | |
|---|---|---|
| Przeniesienie praw w mailu | Przeniesienie nieważne, prawa zostają przy programiście | Umowa i aneks podpisane własnoręcznie albo kwalifikowanym podpisem |
| Klauzula na cały przyszły kod | Nieważna w części dotyczącej kodu jeszcze nienapisanego | Przejście praw z odbiorem konkretnego modułu albo etapu |
| Brak pola potrzebnego w modelu biznesowym | Spór o to, czy firma może np. udostępniać produkt jako SaaS | Opis faktycznego korzystania: serwery, zmiany, rozpowszechnianie |
| Brak zgody na opracowania | Ryzyko sprzeciwu autora przy przeróbce kodu przez nowy zespół | Zmiany programu jako pole eksploatacji i zgoda na opracowania |
| Niekontrolowane licencje copyleft | Obowiązek udostępnienia kodu źródłowego zależnie od licencji | Wykaz komponentów i uzgadnianie copyleft przed użyciem |
Prawa do kodu najłatwiej uporządkować w trakcie współpracy. Po rozstaniu ten sam aneks wymaga negocjacji i zwykle dopłaty.
Klauzula poufności i tajemnica przedsiębiorstwa
Klauzula poufności (NDA) powinna obejmować kod, architekturę, dane klientów, klucze dostępowe, plan rozwoju produktu i informacje handlowe, a wyłączać informacje publiczne i ogólną wiedzę zawodową programisty. Wiąże ona programistę umownie także wtedy, gdy informacja nie jest tajemnicą przedsiębiorstwa. Samo NDA tajemnicy jednak nie tworzy, bo ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej: u.z.n.k.) chroni informacje, „o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności” (art. 11 ust. 2 u.z.n.k.). Wtedy ujawnienie informacji wbrew umowie jest też czynem nieuczciwej konkurencji (art. 11 ust. 1 i 4 u.z.n.k.).
W sporze o wyciek firma powinna móc wykazać, że dostęp wykonawcy ograniczała do repozytoriów potrzebnych do jego zadań, konta chroniło uwierzytelnianie wieloskładnikowe, prowadziła ewidencję kluczy i tokenów, a po zakończeniu współpracy odebrała wszystkie dostępy. Jeżeli programista pracuje na produkcyjnych danych osobowych, jest zwykle podmiotem przetwarzającym (art. 4 pkt 8 RODO) i przed nadaniem dostępu firma powinna zawrzeć z nim umowę powierzenia (art. 28 ust. 3 RODO).
Zakaz konkurencji w umowie B2B
Zakres, kara umowna i odpłatność
Przepisy Kodeksu pracy o zakazie konkurencji (art. 101¹-101⁴ k.p.) w umowie B2B nie obowiązują. Podstawą zakazu jest swoboda umów, ograniczona wymogiem, aby treść stosunku nie sprzeciwiała się „właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego” (art. 353¹ k.c.). Zakaz obejmujący całą branżę IT, bez limitu czasu i bez wskazania chronionych klientów, naraża firmę na zarzut, że odbiera programiście możliwość zarobkowania. Moim zdaniem zakaz pracy dla kilku wskazanych klientów, przy których programista pracował, przez 12 miesięcy po zakończeniu współpracy ma realne szanse się obronić, a zakaz pracy w całej branży przez kilka lat już nie. Tak samo trzeba ograniczyć zakaz przejmowania klientów i członków zespołu.
Oba zakazy wzmacnia kara umowna (art. 483 § 1 k.c.), należna bez względu na wysokość szkody. Sąd może ją jednak obniżyć, gdy jest „rażąco wygórowana” (art. 484 § 2 k.c.), więc jej wysokość trzeba dobrać do realnego ryzyka.
Między przedsiębiorcami brak wynagrodzenia za zakaz konkurencji sam nie przesądza o jego nieważności. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 listopada 2015 r., IV CSK 804/14, uznał za chybione założenie, „że sam fakt nieekwiwalentności tzw. klauzuli konkurencyjnej przesądza o nieważności umowy”. W wyroku z 5 marca 2019 r., II CSK 58/18, wskazał, że o nadmierności zakazu decyduje całościowa ocena: zakres przedmiotowy, geograficzny i czasowy, surowość sankcji i proporcjonalność do chronionego interesu. Wcześniej, w wyroku z 11 września 2003 r., III CKN 579/01, uznał trzyletni zakaz po ustaniu umowy zlecenia, zawarty „bez jakiegokolwiek ekwiwalentu”, za nieważny. Programista, który pracuje osobiście dla jednej firmy, nie zawsze jest równorzędnym przedsiębiorcą, dlatego przy zakazie po zakończeniu współpracy rekomenduję zapisać dla niego wynagrodzenie, na przykład wzorowane na 25% wynagrodzenia z art. 101² § 3 k.p.
Ryzyko uznania współpracy za stosunek pracy
Zatrudnienie w warunkach z art. 22 § 1 k.p., czyli pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, jest stosunkiem pracy „bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy” (art. 22 § 1¹ k.p.). Programista, który codziennie pracuje od 9 do 17 w biurze firmy, dostaje bieżące polecenia przełożonego i nie może przyjmować innych zleceń, może wystąpić do sądu o ustalenie stosunku pracy.
Od 8 lipca 2026 r. może to zrobić także Państwowa Inspekcja Pracy (nowelizacja z Dz.U. 2026 poz. 473). Kontrola obejmuje przedsiębiorców, na rzecz których pracują osoby prowadzące działalność gospodarczą (art. 13 pkt 1 ustawy o PIP). Jeżeli firma nie wykona polecenia inspektora, okręgowy inspektor pracy może stwierdzić istnienie stosunku pracy decyzją (art. 11 ust. 1 pkt 7a i ust. 2 pkt 2 ustawy o PIP), od której przysługuje odwołanie do sądu. Za zawarcie umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 1 k.p.).
Po przekwalifikowaniu do zakazu konkurencji po zakończeniu współpracy mogą mieć zastosowanie przepisy Kodeksu pracy, które przewidują odszkodowanie co najmniej 25% wynagrodzenia za okres zakazu (art. 101² § 3 k.p.). Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tego wprost dla umów B2B, ale firma powinna liczyć się z tym kosztem.
Dokumenty do sprawdzenia przed audytem inwestora
umowy z programistami i aneksy dotyczące praw do kodu,
protokoły odbioru i dowody wydania kodu,
lista repozytoriów z informacją, kto i kiedy w nich pracował,
wykaz komponentów open source i ich licencji,
lista aktywnych dostępów z datami odebrania ich byłym wykonawcom.
Umowy B2B z programistami dla firm IT
Przygotowuję i weryfikuję umowy B2B z programistami: przeniesienie praw do kodu, NDA, zakazy konkurencji i zasady korzystania z open source. Przed rundą inwestycyjną sprawdzę łańcuch praw do produktu, zanim zrobi to inwestor. Zakres usług opisuję na stronach umowy IT i prawo autorskie, a umowę możesz mi przesłać przez formularz kontaktowy.
Źródła
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24 ze zm.: art. 16, art. 41, art. 45, art. 46, art. 52, art. 53, art. 64, art. 65, art. 74, art. 75, art. 77.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 65, art. 78¹, art. 353¹, art. 483, art. 484.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 85: art. 11.
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245: art. 22, art. 101², art. 281.
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy: art. 11, art. 13; nowelizacja z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473. link
RODO: art. 4 pkt 8, art. 28 ust. 3.
Wyroki Sądu Najwyższego: IV CSK 804/14, II CSK 58/18, III CKN 579/01, I CSK 596/17.
Licencje: GNU GPL v3, GNU AGPL v3, MIT.